Alles naar 'Dutchland'

De economie van Ecuador zit al jaren in het slop, erger, het land balanceert op de rand van de afgrond. Belangrijkste reden: miljoenen dollars worden op behendige wijze weggesluisd. Nederland blijkt opnieuw een belangrijk doorvoerland.

Hoe het land heet weten ze niet precies. Dat doet ook niet ter zake. Het enige wat de Ecuadoraanse miljonairs Juan Gonzalez Portés en Leonardo Guarderas hoeven te weten is dat het wel geregeld wordt. Het geld dat zij verdienen als grootaandeelhouders van een aantal van de grootste bedrijven in Ecuador komt gewoon binnen op hun bankrekeningen bij de Spaanse bank Santander. Dat het geld op weg daarnaartoe een reis heeft afgelegd vanuit Ecuador, via Panama, de Amerikaanse staat Delaware, Malta en Nederland is voor hen niet van belang.

'Dutchland', noteren Gonzalez en Guarderas als bestemming van hun geld. Nota bene op een formulier dat bedoeld is om te voldoen aan de regels van toezichthouder De Nederlandsche Bank, die verantwoordelijk is voor de controle op de geldstromen door Nederland. Op dat formulier moeten ze ook vermelden hoeveel geld zij verwachten door Nederland te laten stromen. Minstens 100 transacties per jaar, elk rond de 1 miljoen dollar, zeggen beiden.

Dat geld komt uit de bedrijven waarvan Gonzalez en Guarderas aandeelhouder zijn, zoals suikerfabrikant San Carlos en de holding Inversancarlos. Beide bedrijven behoren tot de top tien van grootste bedrijven van Ecuador. Inversancarlos heeft belangen in een papierproducent en in recyclebedrijven. Het dividend dat San Carlos en Inversancarlos uitkeren, of het geld dat beide aandeelhouders opstrijken als zij hun belangen verkopen, verlaat via Nederland het land en zo wordt dividendbelasting ontlopen.

Volgens Francis Weyzig, beleidsadviseur bij Oxfam Novib, speelt Nederland in dit geval een kwalijke rol als doorsluisland. "Ecuador heeft geen belastingverdrag met Nederland, maar dit voorbeeld laat zien hoe ook landen zonder verdrag miljoenen aan belastinginkomsten kunnen mislopen."

Failliet

Ecuador is ondanks zijn aanzienlijke olievoorraden een van de armste landen in Zuid-Amerika. Het inkomen per hoofd van de bevolking is vergelijkbaar met dat in Irak, Algerije en de Dominicaanse Republiek. De welvaart is er scheef verdeeld. Traditioneel is er sprake van een zeer rijke bovenklasse die het overgrote deel van de rijkdom bezit. Bijna een kwart van de bevolking leeft daarentegen onder de armoedegrens.

Sinds de eeuwwisseling lijken de economische prestaties van het land op een wilde achtbaanrit. In 2000 ging het land failliet, en werd de lokale munt, de sucre, vervangen door de Amerikaanse dollar. Dat zou stabiliteit moeten brengen na jaren van hoge inflatie. Maar de keerzijde daarvan is dat het land geen controle meer heeft over de eigen monetaire huishouding. Simpeler gesteld: Ecuador kan het zich niet veroorloven dat er veel geld het land uitstroomt, omdat het zelf geen geld meer kan bijdrukken. Als er te veel geïmporteerd wordt of als bedrijven en burgers massaal hun geld naar het buitenland brengen, kan het tekort alleen maar worden aangevuld door bij te lenen. Ecuador liet jarenlang na om zijn schulden terug te betalen. Met de huidige, sterk gedaalde olieprijs vrezen analisten voor meer wanbetalingen in de nabije toekomst.

Het zijn daarom precies de ontwijkingsconstructies zoals die van Gonzalez en Guarderas die het voor Ecuador moeilijk maken de economie op orde te houden. De linkse president Rafael Correa - aan de macht sinds 2007 - heeft de afgelopen jaren geprobeerd de kapitaalvlucht uit het land te stoppen. Maar uit onderzoek van Trouw en Het Financieele Dagblad blijkt dat veel rijke Ecuadoranen de afgelopen jaren juist nieuwe constructies hebben opgezet, ook via Nederland.

Rijkste Ecuadoraan

Zo meldt zich ruim een jaar geleden Juan Eljuri bij het Panamese financiële advieskantoor Mossack Fonseca (MF). Eljuri is de rijkste man van Ecuador, en een van de rijkste ondernemers in Latijns-Amerika. Deze vriend van de president beheert zo'n 200 bedrijven en is een fervent verzamelaar van kunst en antiek.

Juan Eljuri is geen onbekende voor MF: hij heeft al sinds 2005 constructies lopen via het Panamese kantoor. In het voorjaar van 2015 meldt hij zich met een nieuw idee, waarvoor MF de hulp inroept van het Nederlandse trustkantoor Infintax. Eljuri wil auto-onderdelen van een van zijn bedrijven in Brazilië verschepen naar zijn bedrijf in Ecuador. Dat bedrijf maakt auto's voor de Ecuadoraanse politie. Tijdens de reis moeten zijn auto-onderdelen gaan verdubbelen in waarde. Die extra winst kan dan rechtstreeks - dus zonder dat de Braziliaanse of Ecuadoraanse fiscus er zicht op heeft - naar Eljuri toe. Bovendien kan zo aan de politie een veel hoger bedrag worden gefactureerd.

Hoe moet dat gebeuren? Simpel. Infintax beheert het Zwitserse bedrijfje YouSee, dat voor allerhande constructies wordt gebruikt, zo blijkt uit het onderzoek. In dit geval zou YouSee op papier de auto-onderdelen kopen van Rontan, Eljuri's bedrijf in Brazilië. Vervolgens zou YouSee ze doorverkopen, tegen de dubbele prijs, aan Eljuri's Ecuadoraanse bedrijf Pronae. Nepfacturen en transportdocumenten moeten de constructie legitimiteit verschaffen.

Iedere maand zou YouSee ruim een half miljoen dollar factureren aan Pronae in Ecuador, en betaalt het de helft daarvan aan Brazilië. De operatie moet doorlopen tot december 2017 - het gaat in totaal om zo'n 15 miljoen dollar. De helft daarvan zou Eljuri via deze weg buiten het zicht van de fiscus weten te houden. Infintax zou voor het gebruik van de Zwitserse dochteronderneming, en de daaraan gekoppelde bankrekening, 400.000 dollar overhouden aan de transacties. In een reactie meldt Infintax dat dit project uiteindelijk nooit is doorgegaan. Over de reden zegt het kantoor niets.

Schijnwerkelijkheid

Datzelfde YouSee werd een aantal maanden eerder door belastingadvieskantoor Infintax nog ingezet voor transacties van een heel andere aard. 'Good morning Michael. The dance is going to start soon.' Met deze boodschap krijgt Michael van Beest van het Nederlandse kantoor Infintax op een maandagochtend in september 2014 het startsein voor het 'China-Ecuador project'. De opdracht: 32 miljoen dollar van het Chinese staatsbedrijf China International Water & Electric (CWE) ongezien Ecuador uit krijgen.

CWE bouwt sinds 2008 een stuwdam in Ecuador. Maar het werk wordt niet goed uitgevoerd, er is jaren vertraging, het beloofde personeel komt niet opdagen, en er zijn geen geschikte machines, waardoor werknemers de tunnels met de hand moeten graven. Desondanks rijzen de kosten van het project, die gedragen worden door het Ecuadoraanse publieke pensioenfonds, de pan uit.

Nepcontracten

Een van de oorzaken van de uit de hand gelopen kosten zijn vermoede illegale betalingen die jaarlijks het bedrijf uit gaan. Om geen argwaan te wekken moeten nepcontracten, nepfacturen en neprapporten worden opgesteld. Infintax helpt hierbij, en gaandeweg creëert Michael met zijn collega's een schijnwerkelijkheid om de betalingen ongezien het land uit te kunnen laten stromen.

YouSee doet alsof het geologisch advies levert voor de bouw van de tunnels. Daarvoor krijgt het - op papier althans - 32 miljoen dollar betaald. Maar in werkelijkheid krijgt YouSee bestaande rapporten opgestuurd vanuit Ecuador. Die studies worden vertaald in het Engels, zodat het lijkt alsof YouSee deze rapporten heeft gemaakt.

YouSee had ze redelijkerwijs ook niet kunnen maken, want het is een financieel advieskantoor en de directeuren hebben geen achtergrond in geologie of techniek. Bovendien hadden deze studies al jaren eerder, vóór de bouw van de dam, afgerond moeten zijn.

Toch stuurt YouSee facturen voor deze opdracht. Deze facturen, die zijn ingezien door Trouw en het FD, worden keer op keer aangepast zodat ze zo echt mogelijk lijken. 'De factuurnummers moeten ingewikkelder zijn, er moet niet alleen '2014-001' staan. We moeten de indruk wekken dat dit bedrijf meer facturen uitschrijft', luidt het commentaar uit Ecuador. En 'het formaat en de kleur van de logo's en lettertypes moeten worden aangepast'. Infintax blijft de facturen aanpassen totdat ze naar wens zijn.

Raadsel

De betalingen voor deze facturen komen nooit binnen op de bankrekening van YouSee. CWE betaalt slechts 5 procent commissie op de Zwitserse bankrekening van YouSee. Toch stelt een Zwitserse accountant een officiële verklaring op dat de 32 miljoen dollar daadwerkelijk zijn binnengekomen op de rekening van YouSee. Waar het geld uiteindelijk wél naartoe gaat blijft een raadsel.

Weyzig van Oxfam Novib stelt dat Ecuador lijdt onder deze kapitaalvlucht die Nederland faciliteert. Nederland biedt rechtsvormen aan die anonimiteit en daarmee belastingontduiking en kapitaalvlucht faciliteren. Bovendien, zo stelt Weyzig, is het toezicht op trustkantoren onvoldoende. 'Zij werken mee aan illegale constructies en brengen daardoor schade aan in ontwikkelingseconomieën.'

In een reactie zegt Infintax dat de bovengenoemde structuur op hoofdlijnen is afgestemd met de Zwitserse belastingdienst en dat het project door banken, compliance-experts, fiscalisten en trustmensen is beoordeeld. Wie die personen en instellingen zijn, meldt Infintax niet.

CWE en het Ecuadoraanse adviesbureau Tributum willen op vragen van Trouw en Het Financieele Dagblad niet reageren.

Fiscus Ecuador

De Ecuadoraanse fiscus heeft inmiddels aan de Ecuadoraanse krant El Universo laten weten dat die een onderzoek gaat instellen naar personen en bedrijven die voorkomen in de Panama Papers. Ook de Ecuadoraanse openbaar aanklager gaat de Panama Papers bekijken.

In een aanvullende reactie stelt Infintax: 'Het staat de media vrij een waardeoordeel te hebben over de wijze waarop gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die belastingverdragen tussen verschillende landen bieden. Maar dat dient scherp te worden onderscheiden van de juridische beoordeling daarvan.'

Onderzoeksteam Panama Papers

Het onderzoek naar de Panama Papers is in Nederland gezamenlijk uitgevoerd door Trouw en Het Financieele Dagblad. Het team bestaat uit economieredacteur Jan Kleinnijenhuis (Trouw), onderzoeksjournalist Karlijn Kuijpers (bij Trouw gedetacheerd door onderzoeksbureau Somo), onderzoeksjournalist Siem Eikelenboom (FD) en datajournalist Gaby de Groot (FD).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden