Alles is mooi en treurig tegelijk in ’Ober’ van Van Warmerdam.

Tijdens ’Grimm’ was Alex van Warmerdam al aan het fantaseren over ’Ober’, zijn volgende film die hem na de jarenlange financieringsperikelen rondom ’Grimm’ weer terug moest brengen bij zijn leest. Geen buitensporig budget, geen buitenland, geen felle zon, maar een film over een ober in een restaurant. Aardappelpuree, schemerige sfeerverlichting: een droomrol vond Van Warmerdam.

Van Warmerdams ober Edgar is wat je je voorstelt bij de oudere ober: een licht vermoeide vijftiger in een zaak die in menu (zigeunerschnitzel), interieur (aquarium), sfeer (schemerlampjes) en klanten (wat ordinair) nog het meest doet denken aan het Van der Valk-concern. En Edgars leven buiten het restaurant oogt niet fraaier. Hij heeft een veeleisende vriendin, een zieke vrouw, archetypisch asociale buren die te harde muziek opzetten en hun vuilnis direct over de schutting gooien.

Edgar draagt de miezerigheid met gebogen hoofd en geroutineerde tred en verschilt in die gelatenheid nauwelijks van de eerdere van Warmerdam-helden; van de nestblijvende zoon (Abel) tot aan de analfabete boer (Kleine Teun). Maar na te veel deemoed tegenover vier onbeschofte klanten krijgt Edgar er wel tabak van. Ineens duikt hij op in de werkkamer van de Grote Verzinner, zijn schrijver (Mark Rietman), en eist een weerwoord. En niet alleen een weerwoord, ook een moment van geluk. ’Geef me dan eventjes een nieuwe vriendin’, smeekt Edgar.

Dat Edgar letterlijk verhaal gaat halen maakt van ’Ober’ een ’über-film’, de ’Otto e mezzo’ van Alex van Warmerdam zeg maar; en het is Nederlands meest eigenwijze filmauteur wel toevertrouwd om daar zowel een ode aan film als een antifilm van te maken.

Edgar en de bijrollen kunnen komen klagen wat ze willen maar de schrijver biedt geen soelaas. Daar is hij simpelweg niet goed genoeg voor. Onder het mom van ’modernisme’ doet de arme man ook maar wat en zijn bemoeizuchtige vriendin werkt de plot nog erger het slop in.

Maar de aanwezigheid van de schrijver verandert wel wat aan Van Warmerdams universum. Dat was altijd al een wereld vol verwondering, een wereld waarin taal, dingen en mensen zich losweken uit de werkelijkheid. Meekijkend met ober Edgar die zich speelbal voelt, wordt die verwondering er alleen maar groter op. Het is gewoon wat het is, en toch oogt het anders dan anders. Van de decolleté van vriendin Stella tot aan de entrecote in de koekenpan. Alles is mooi en treurig tegelijk. Zie de stoel in het huis van Stella en collega Walter: frisse Ikea-stoel, grijs met wilde blauwe bloemen, een stoel die vlotheid staat uit te stralen naast de even kleurige bank en schemerlamp. Kalere anti-reclame dan deze plek in het universum van ’s lands meest kernachtige stilist had het meubelconcern zich niet kunnen wensen.

De wanhopige scenarioschrijver geeft aan Van Warmerdam het handvat om incident op incident te stapelen. Oude liefdes keren terug (de bosneger, de gluurder, de zieke vrouw), fraaie nieuwe liefdes duiken op (Duitse gangsters, Japanse huurmoordenaar). De muziek van broer Vincent stileert ook. Als Edgar zijn vriendin achtervolgt klinkt ineens Hitchcocks ’Vertigo’ mee.

Het vreemde is wel dat het vervreemdende ’Ober’ je toch meer besmet dan films als ’Kleine Teun’ of ’Grimm’. Edgars treurigheid kleeft. Iets daarvan zal komen door het realistischere decor. Het kale restaurant, die morsige wc’s, de lege flats.

Niet meer een gestileerde polder of woestijn maar de buitenwijk overheerst in ’Ober’. Alsof je te lang bij je oma naast de centrale verwarming moet zitten. Niet eens de verbeelding biedt nog ontsnapping.

Maar daar gaat de film ook over en die gedachte brengt dan ook weer de verkwikking die hoort bij het werk van Alex van Warmerdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden