'Alles is een illusie' in Leeuwarden

Loop eens door Leeuwarden en zie waar bekende ’Liwwadders’ vroeger woonden.

Waarvoor vluchtte Slauerhoff ’s zomers naar Vlieland? Waar ontwikkelde Troelstra zijn ’rooie ideeën’? En in welk huis leefde Mata Hari nog in onschuld? Kortom: waar zijn bekende inwoners van Leeuwarden geboren of hebben zij gewoond of gewerkt?

Deze route voert door de binnenstad van Leeuwarden langs huizen van bekende maar overleden inwoners, landelijk bekend of wereldberoemd in de Friese capitool. Daarom moeten geboren BL’ers als ex-Philips-topman Cor Boonstra, sportverslaggever Wilfred Genee en journaliste Cisca Dresselhuys nog een jaar of vijftig wachten. Weinig huizen hebben nog een herinnering aan de beroemde bewoners: de rest is illusie, om met Mata Hari te spreken.

1 Hans van der Kallen wordt geboren op Wirdumerdijk 41, waar zijn ouders een winkel in hoeden en petten hebben; nu zit er een opticien in. Hij schrijft 30 misdaadromans onder zijn pseudoniem Havank. Hij bezwijkt in hotel Amicitia (1964) al schrijvend aan de roman ’Menuet te Middernacht’ aan een hartaanval.

2 Wopke Eekhoff (Wirdumerdijk 5), o.a. stadsarchivaris, schrijft veel over lokale en Friese geschiedenis. Zijn boekwinkel moet in 1931 wijken voor een bredere Peperstraat.

3 Laurens Alma Tadema (Uniabuurt 8) schildert in de 19de eeuw verdienstelijk; zijn werk hangt deels in het Fries Museum. Zijn geboortehuis wordt later café De Ossekop.

4 Saskia van Uylenburgh (Ossekop 11) is de eerste vrouw van Rembrandt. In deze voormalige burgemeesterswoning werken nu de advocaten Hans en Willem Anker.

5 Wilco Julius van Welderen baron Rengers (Ossekop 13) neemt als burgemeester eind 19de eeuw belangrijke maatregelen op het gebied van onderwijs en volksgezondheid. Hij wordt vereerd met een park.

6 Jan Jansz. Starter (Over de Kelders 8), dichter en toneelschrijver, begint er op zijn 21ste een boekhandel (1614-1619) . De kerk verbiedt zijn ’goddeloze’ toneelteksten. Dan vertrekt hij weer naar Amsterdam.

7 Lucas P. Roodbaard (Wortelhaven 81) ontwerpt tal van ’buitengoederen’, zoals Oranjewoud en de Prinsentuin (1820) in Leeuwarden. Zijn huis staat nu te huur.

8 Jan Jacob Slauerhoff (Voorstreek 26) brengt hier bijna zijn hele jeugd door, als hij de stad niet vanwege astma ontvlucht en op Vlieland bijkomt. Op zijn 18de verlaat hij de stad definitief, wordt scheepsarts en romanschrijver. In de behangerij-stoffeerderij van zijn ouders zit nu een interieurzaak.

9 Thomas Romein (Arendstuin 46), timmermanszoon en stadsarchitect, ontwerpt onder meer het Paleis van Justitie en de raadzaal van het stadhuis. Ook verbouwt hij de Westerkerk, die nu Romein Theater heet. Hij sterft in 1881.

10 Roosje Cohen (Breedstraat 65) groeit hier op in de Joodse buurt. Al jong probeert ze chocolade en nootjes te verkopen. Een huwelijk met een niet-Joodse man redt haar leven in WO II. Samen met zus Betje krijgt ze later een bronzen beeld.

11 Willem van Haren (Bij de Put 15) komt uit een nest van diplomaten en staatslieden. Zelf is hij lid van de Staten-Generaal. Hij schrijft ook gedichten waarin hij de Nederlandse koloniale geschiedenis hekelt. In 1766 pleegt hij met gif zelfmoord. Zijn huis is nu een vrijmetselaarsloge.

12 Margaretha Zelle alias Mata Hari (Grote Kerkstraat 212) brengt hier haar jeugd door. Na een mislukt huwelijk belandt zij in Parijs. Als danseres die het met machtige mannen aanlegt, is ze volgens de Fransen actief als (dubbel)spionne. In 1917 wordt ze geëxecuteerd. Haar laatste woorden: ’Dood is niets, leven trouwens ook niet. Alles is een illusie’. In 2017 gaan de archieven in Parijs open en kunnen we zien of de Fransen gelijk hadden of dat ze Nederland excuus moeten aanbieden.

13 Gerrit Benner (Pijlsteeg 3) schildert zeer verdienstelijk, vinden ook grootheden als Appel en Corneille. Hij trekt de aandacht met abstracte landschappen. Hij sterft in 1981.

14 Anthony Coulon (Doelstraat 8) ontwerpt omstreeks 1713 voor zichzelf het Coulonhûs, dat nu de Fryske Akademy huisvest.

15 Maurits Cornelis Escher (Grote Kerkstraat 11) beleeft zijn kindertijd tot 1903 in het voormalige paleis van de populaire prinses ’Marijke Meu’. Daarom heet het keramiekmuseum nog steeds Princessehof.

16 Heer Ivo Johannesz (Grote Kerkstraat 7) woont hier als pastoor, tot de Reformatie een drastische klimaatsverandering brengt. Alle katholieken worden verjaagd, maar Heer Ivo mag blijven

17 Trui Jentink (Kleine Kerkstraat 23), domineesdochter, voert in kranten en tijdschriften propaganda voor socialisme, geheelonthouding en vrouwenemancipatie. Wordt ook wel ’krantewyfke’ genoemd († 1918). Haar huis is nu een antiquariaat.

18 Pieter Cats (Nieuwestad 49) zit in de provinciale politiek, laat buitenplaats aanleggen bij Oranjewoud en bewoont het statige Catshuis tot 1835. Het pand is nu een disco.

19 Kor Ket (Nieuwestad 57) levert een grote bijdrage aan de bloei van de Friese koor- en orkestmuziek. Hij sterft in 1955, pas 35 jaar jong.

20 Titia Bergsma (Nieuwestad 63) is de eerste westerse vrouw die in Japan voet aan wal zette (1817).

21 Clemens & Arnold Brenninkmeijer (Nieuwestad 98), van oorsprong marskramers, openen hier in 1881 een filiaal van hun bedrijf dat nog steeds de slogan voert ’C & A is toch voordeliger’.

22 Pieter Jelles Troelstra (Nieuwstad 113) woont hier met zijn gezin tot in 1892 de jonge Wilhelmina met haar moeder regentes Emma de stad bezoeken en orangisten roepen ’Hang die socialen op!’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden