Mooiste nederland

Alles in Willemstad ademt militaire geschiedenis

WillemstadBeeld Johan Nebbeling

Alles ademt militaire geschiedenis in Willemstad. Het oude vestingstadje aan het Hollands Diep maakte eeuwenlang deel uit van de Zuiderwaterlinie.

Een straffe wind geselt het Hollands Diep en doet het water opspatten tegen kades en dijken, laat de touwen in de masten van de zeilboten hoog zingen en brengt de bomen luidruchtig aan het ruisen. Maar in de beslotenheid van zijn vestingwallen hult Willemstad zich op deze doordeweekse nazomerochtend in diepe stilte. Bewoners naar hun werk in de grote stad, toeristen nog niet gearriveerd, terrassen dicht.

Kijkend door je oogharen waan je je in het oude vestingstadje even terug in de tijd. Alles ademt hier geschiedenis. Militaire geschiedenis vooral, want Willemstad - gebouwd in opdracht van Willem van Oranje in 1583 - maakte eeuwenlang deel uit van de Zuiderwaterlinie, een Brabants stelsel van forten, linies, stellingen en schansen ontworpen door vestingbouwer Menno van Coehoorn. Het is met 120 kilometer niet alleen de langste van de waterlinies, maar ook de enige die echt militair is gebruikt, het laatst tijdens de Belgische opstand van 1830-1839.

De Stelling Willemstad moest de Hollandse steden beschermen tegen oprukkende Franse en Spaanse troepen. Tevergeefs. In 1795 overliepen de superieure Franse legers onder Napoleon de stelling en begon de Franse tijd, waaraan we onder meer onze burgerlijke stand en de afschaffing van lijfstraffen danken.

Wandelen op de vestingwallen.Beeld Johan Nebbeling

Tot in de Eerste Wereldoorlog had de Zuiderwaterlinie een militaire functie, maar vanaf 1926 was dat voorgoed voorbij. Garnizoenen verdwenen, militaire bouwwerken verpieterden en Willemstad werd vanaf toen een dromerig stadje met alleen nog sporen van het militaire verleden. Een Arsenaal waar allang geen wapens en munitie in worden opgeslagen, kazematten die als opslagplaats dienen en natuurlijk die vestingwallen, vrijwel ongeschonden.

Groene oases zijn het nu, waar vanaf je al wandelend een blik kunt werpen op het strakke militaire stratenpatroon met zijn rechte straatjes en dwarsstraatjes en de achthoekige Koepelkerk uit 1607. Dat rijksmonument werd gebouwd met financiële steun van het militaire genie Prins Maurits, die in Willemstad ook een jachtslot liet bouwen, Princehof. Nu kun je in dit Mauritshuis je bruiloft vieren.

Net buiten de stadswallen herinnert een monument aan de Landpoort, die in 1918 werd gesloopt om de stroom Belgische vluchtelingen uit de Eerste Wereldoorlog doorgang te verlenen. Na een paar honderd meter ontvouwt zich het weidse landschap van de polder de Ruigenhil. Onder een duizeligmakende hemelkoepel ligt een no-nonsense boerenland. Eindeloze velden met uien en aardappelen, versgemaaide akkers en daar tussendoor een kaarsrecht karrenpad. Aan de horizon Willemstad, waarvan alleen het torentje van de koepelkerk en de molen boven het groen uitsteken, en een stukje rechts daarvan de industriële rookpluimen van Moerdijk.

Het arsenaal.Beeld Johan Nebbeling

Overal om mij heen draaien en zoemen de windmolens. Niet iedereen zal het met me eens zijn, maar ik vind ze mooi. Windmolens geven reliëf aan de vlakheid van het Hollandse polderlandschap en accentueren de hoogte van de hemel.

Fort de Hel is gesloten, maar veel mis ik daar niet aan. In het kleine fort uit 1811 kun je tegenwoordig aan teambuilding doen door met je collega’s ‘Wie is de Mol?’ na te spelen. Maar ik ben mijn eigen team en onnozele tv-spelletjes zijn aan mij niet besteed.

Teambuilding

Na de buurtschap Helwijk steek ik een viaduct over de A59 over. Het Boeddhistisch bezinningscentrum Gaden Chökor Ling laat ik links liggen. Ik sla rechts een pad in tussen de akkers. Een jonge boer met tractor en ploeg komt mij achterop. Hij wil het fijne weten van mijn aanwezigheid. “Vorige week zag ik ook al mensen met een kaart.” Hij is verbaasd dat mensen hier willen wandelen, maar wenst me evengoed een fijne tocht. “Gelukkig is het droog, want als het heeft geregend loop je verderop vast in de modder.”

Ook Fort Sabina is vandaag gesloten. In 1811 samen met Fort Prins Hendrik aan de overzijde van het Volkerak aangelegd door de Fransen als bescherming tegen een Engelse invasie is het tegenwoordig ook gespecialiseerd in bedrijfsuitjes en teambuilding.

Het Volkeraksluisgebouw.Beeld Johan Nebbeling

Op de dijk achter het fort is het uitzicht over het Volkerak groots: binnenvaartschepen ploegend door het woeste water, schuimsporen in de golven, zon, wind en wolken en rechts de Volkeraksluizen. De eindeloze stroom vrachtauto’s komt voor even tot stilstand als de brug opent om doorgang te verlenen aan vier zeiljachten.

Onder de snelweg door, langs de sluizen met hun futuristische bedieningscentrum en door een mooi stukje bos dat helaas wordt geteisterd door het oorverdovend brullen van de nabije snelweg. Nog een paar kilometer langs het Hollands Diep en dan ben ik terug in Willemstad, waar de terrassen inmiddels geopend en goedbezet zijn. Tijd voor een biertje.

13 kilometer wandelen

De wandeling ‘Vestingstad, Fort de Hel en Fort Sabina’ is 13 kilometer lang. De route voert deels door weide- en akkerland en kan bij nat weer moeilijk begaanbaar zijn. Horeca is er voldoende in Willemstad en onderweg bij beide forten (mits geopend) en Theetuin Floris en Sabina aan de Kraaijendijk 25 in Heiningen. Een routebeschrijving en gps-track kun je downloaden vanaf wandelzoekpagina.nl. Een losse wandelkaart downloaden kost € 2,50, maar nodig heb je die niet.

De mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland, uitgeprobeerd door de Trouw-redactie. Lees hier eerdere afleveringen terug.

Lees ook:

In de duinen van Walcheren is er genoeg verrukkelijke leegte

Wat is dat toch dat de zee je doet staren naar de verte, leeg blaast en altijd weer optimistisch stemt?

De Friese wouden zijn een vergeten parel in Nederland

Agrarische kavels, omzoomd met elzensingels en houtwallen en een leuk dorpje hier en daar. Vanuit de lucht oogt het als een Mondriaanachtige lappendeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden