Alles gaat om anonimiteit

'U belt mij op en u gebruikt mijn tijd. U stelt mij vragen waar ik geen antwoord op kan geven. En ik ga u ook niet uitleggen waarom ik geen antwoord ga geven. Ik ben u niets verplicht. Helemaal niets. Dat bent u toch met me eens?"

Frank Weber, makelaar en taxateur, heeft vanuit het zonnige Doebai niet veel zin om uit te leggen wat zijn rol is in Level 18 ltd. Dat bedrijfje staat vermeld op de lijst van Commonwealth Trust Limited (CTL), een trustkantoor dat voor rijke klanten en internationaal opererende bedrijven vennootschappen opricht in belastingparadijzen. Level 18 ltd. is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden en heeft een aantal aandeelhouders, onder wie Weber, het Amsterdamse bedrijf Oris Holding, voormalig Oris-directeur Erik Overdick en een stichting - Private Foundation Naerveste.

De naam van Level 18 ltd. lijkt een verwijzing naar een appartementencomplex en dan specifiek naar de achttiende etage. Zo hoog bouwen ze niet op de Maagdeneilanden. Het vastgoed staat dan ook in Doebai, bevestigen twee aandeelhouders. Weber is volgens hen degene die in 2007 de constructie heeft bedacht voor de pakweg één miljoen euro die ze gezamenlijk te investeren hadden.

Bij Oris Holding in Amsterdam kregen ze keurig e-mails van Weber met de laatste stand van zaken. Oris is gespecialiseerd in detachering van personeel, werving en selectie, en ze doen niet al te moeilijk als er plotseling een journalist aan de lijn hangt met vragen over een vennootschap in een belastingparadijs. Het vastgoed was een uitstapje. De 275 aandelen in Level 18 zijn gestopt in dochter Miles Vastgoed, opgenomen in de jaarrekening van Oris en dus voor de fiscus zichtbaar. De cijfers bieden overigens geen prettige aanblik, de investeringen hebben fors verlies opgeleverd.

"Een hoofdpijndossier", bevestigt ex-directeur van Oris, Erik Overdick. Hij bezit 75 aandelen in Level 18. Overdick zegt verder niets te weten van de constructie. "Ik heb alleen gefungeerd als geldschieter en dat was het. Op fiscaal gebied ben ik niet erg handig. Ik weet wel dat het een slechte belegging is geweest, maar inhoudelijk heb ik mij er verder niet in verdiept. Die naam Level 18 zegt me niets. Hoe het fiscaal zit, begin ik me nu ook af te vragen." Wie schuilgaat achter mede-aandeelhouder Private Foundation Naerveste, kan Overdick niet zeggen. En Weber geeft geen antwoord.

Trustkantoren als Commonwealth Trust Limited en PortCullis Trustnet -Trouw had inzage in de gelekte database met documenten en e-mails van beide trustkantoren - zetten per definitie dit soort internationale constructies op. Soms gaat het net als bij Level 18 Ltd. om investeringen in vastgoed in het buitenland. Zoals in het geval van Aad Ouborg, ex-eigenaar van Princess, fabrikant van huishoudartikelen. Voor hem en zijn mede-investeerders was een van de voordelen van een rechtspersoon op de Maagdeneilanden dat de grond die dat bedrijf in eigendom kreeg makkelijker internationaal verhandelbaar werd (zie kader op pagina 9).

Er zijn dan ook veel verschillende redenen waarom de Maagdeneilanden, de Cook-eilanden, het Maleisische Labuan of andere belastingparadijzen aantrekkelijk zijn. Zo is het voor veel Aziaten of Russen niet eenvoudig om met een buitenlander snel een bedrijf op te zetten. De juridische helderheid op de Maagdeneilanden biedt dan zekerheid en snelheid, een vennootschap daar is in een oogwenk opgericht.

Uiteraard is ook de lage belasting aantrekkelijk: de Britse Maagdeneilanden bijvoorbeeld kennen geen belasting op kapitaalwinsten. Mede om die reden vestigde zich daar een internationale artsenorganisatie waarvan de Nederlandse hoogleraar Chris van Weel bestuurslid was (zie onderste kader op pagina 9). Op de Maagdeneilanden, waar nog geen 30.000 mensen wonen, staan dan ook niet voor niets zo'n 500.000 vennootschappen ingeschreven - en vermoedelijk nog eens zo'n aantal verkeert in comateuze toestand, of is failliet verklaard, dan wel opgeheven.

Internationaal opererende bedrijven maken dankbaar gebruik van de belastingvoordelen. In de database van de trustkantoren staan enkele buitenlandse multinationals met bedrijfsonderdelen in Nederland. Deze Nederlandse vestiging is vervolgens eigenaar van firma's in een belastingparadijs, zoals de Kaaimaneilanden.

Dat multinationals Nederland benutten als spil in hun internationale netwerk van firma's is niet vreemd, want Nederland biedt zelf ook fiscale voordelen, met name voor renteopbrengsten, royalties - het recht om bijvoorbeeld een merknaam te gebruiken - en voor deelnemingen in het buitenland. Bovendien kunnen multinationals heldere afspraken (rulings) maken met de Belastingdienst. Zo worden ze niet dubbel belast, weten ze waar ze aan toe zijn en kunnen ze met inkomsten schuiven tussen Nederland, vestigingen elders en belastingparadijzen om hun belastingdruk te verlagen.

Nu stelt Nederland redelijk hoge eisen aan bedrijven: zo moeten de 'werkelijke eigenaren' bekend zijn. Dat is anders in veel andere belastingparadijzen. Volgens de goed ingevoerde Nederlander X., die niet bij naam wil worden genoemd, is voor veel personen en bedrijven juist de anonimiteit van de constructies de belangrijkste motivatie. Er kunnen bankrekeningen komen op naam van een vennootschap in een belastingparadijs, zodat het vermogen op naam van het bedrijf staat in plaats van jezelf. De gewenste anonimiteit wordt nog eens versterkt doordat anderen in jouw plaats optreden als directeur of aandeelhouder. Slechts in naam, want deze tussenpersonen - of nominees zoals ze in het jargon heten - tekenen een verklaring waarin de zeggenschap alsnog bij de echte eigenaar blijft.

De Nederlander X. is zo'n nominee, hij heeft pakweg veertig directeur- of aandeelhoudersschappen namens de echte eigenaren. Zestien daarvan komen voor in de gelekte database van het International Consortium of Investigative Journalists. Het zijn vennootschappen voor buitenlanders - Aziaten vooral - die met hun vaak enorme vermogens 'iets' willen.

"Vergis je niet", zegt hij, "van die veertig is er een heel stel waar nooit iets mee gebeurt. Dan wordt het ineens toch niks met dat Turkse vakantieparadijs, waarvoor die vennootschap werd opgezet."

X. wil niet met zijn naam in de krant, om zijn broodwinning en cliënten te beschermen. Wat heeft hij te verbergen? "Niets. Ik volg de regels. Ik ken mijn klanten persoonlijk en weet waar hun geld vandaan komt. Maar om dit onderwerp hangt snel een sfeer van ontduiking, criminaliteit. Als mijn naam wordt genoemd, schrikt dat potentiële klanten mogelijk af. Bij deze constructies draait alles om anonimiteit."

Maar willen 'ze', de opdrachtgevers, niet juist anoniem blijven omdat hun activiteiten niet koosjer zijn? X.: "Ik heb veel klanten uit Rusland, China, Hongkong. Zij willen anoniem blijven uit angst. Het gaat hun niet om de 13 procent belasting die ze in hun land moeten betalen. Ze willen met hun grote vermogens best genoegen nemen met de 87 procent die overblijft na belasting. Het is angst die hen voor offshore-constructies doet kiezen. Angst voor raiders, voor criminelen die hun bedrijven overnemen en hen als eigenaren buiten spel zetten. Dat is helaas nog steeds de praktijk in die landen. Ze willen een offshore-constructie, zodat ze tegen criminelen kunnen zeggen: 'We hebben een joint venture met westerse partners'. Dat schrikt doorgaans af."

Trouw liet begin deze maand zien dat ook dochterondernemingen van de Nederlandse banken ING en ABN-Amro en zelfs ING-employees als nominee optreden. Het gebruik van nominees is dan ook zeer wijdverbreid. Uit onderzoek van de BBC en de Britse krant The Guardian bleek al eerder dat 28 inwoners van de Britse Maagdeneilanden optraden als directeur voor 21.500 vennootschappen.

De buitenwacht zet daar vraagtekens bij. Vermogende individuen en bedrijven zullen in sommige landen vast angst hebben voor raiders, maar de kans is ook reëel dat vennootschappen met nominees worden gebruikt voor belastingontduiking. Het internationale Tax Justice Network schatte juli vorig jaar dat tussen de 16.000 en 25.000 miljard euro aan vermogen op anonieme bankrekeningen is gestald. En niemand weet hoeveel van dat geld is verdiend met illegale activiteiten.

Nederlander X. denkt, mede vanwege de toenemende internationale ergernis daarover, dat zijn beroep - nominee - spoedig zal uitsterven. "Banken worden steeds voorzichtiger. Als je in Hongkong voor een vennootschap op de Maagdeneilanden een rekening wilt openen, dan willen ze daar tegenwoordig toch echt de eigenaar zien die uiteindelijk profiteert van het geld, de zogenoemde UBO, de Ultimate Beneficial Owner."

Van lang niet alle vennootschappen, ook niet van de firma's die Trouw aantrof in de gelekte database, worden de eigenaren door nominees verborgen gehouden. Neem bijvoorbeeld Marcel van der Ham, wiens naam opduikt in de stukken van PortCullis. Hij is directeur van de Nederlandse onderwijsinstelling Action Learning University B.V. uit het Gelderse Buren, dat MBA-opleidingen aanbiedt in Nederland en andere landen. Zijn bv is aandeelhouder van BSN Asia, gevestigd op Tortola, het hoofdeiland van de Maagdeneilanden. Van der Ham is ook directeur van BSN Asia, samen met nog drie directeuren: twee Chinezen en een Zuid-Afrikaan. "De Chinese partners hebben voor deze constructie gekozen om zo de samenwerking vorm te geven. Het is zeker geen manier om geld buiten het zicht van de fiscus te houden. De collegegelden voor de opleidingen worden keurig overgemaakt en zijn zichtbaar bij de boekhouder." Waarom kozen de Chinezen dan voor de route via de Maagdeneilanden? "Zij gaven aan dat dit de beste manier was", aldus Van der Ham.

Niet iedereen is zo open over de reden van een offshore-constructie. Zo is de vennootschap Summit Holdings Group Worldwide Limited op de Maagdeneilanden sinds 2008 eigendom van twee broers uit het oosten van het land. Die firma heeft weer aandelen in Thestral Limited op Samoa. De broers zijn actief in de duivensport, werken internationaal en hun website bevat Chinees ondertitelde filmpjes waarin hun dieren worden aangeprezen. Is de constructie bedoeld voor de handel in de duiven? Ze zeggen geen weet te hebben van Summit, ook al staan hun namen en adressen voluit in de database. Ook de Limburgse eigenaar van Vanetten Inc. op de Maagdeneilanden geeft geen uitsluitsel. Aan dat bedrijf, dat sinds 2007 bestaat, is verder een Nederlander verbonden die werkt bij een softwarebedrijf in Singapore. Ook hij reageert niet.

Een enkeling draait er, na enige druk, uiteindelijk niet omheen. "Ik was het compleet vergeten, maar die firma is inderdaad van mij", zegt Peter de Boer (niet zijn echte naam). Hij werd geconfronteerd met gegevens uit de administratie van PortCullis over Jupiter Martitime Agency Ltd, dat in juli 2008 is gevestigd op de Maagdeneilanden. Dat jaar werd bij De Boer darmkanker geconstateerd, vertelt hij, de reden dat hij zijn zoon als medeaandeelhouder (en dus hoofdbegunstigde bij overlijden) opnam in de oprichtingsakte. In september 2008 volgde een operatie. "De gezondheid is fragiel, maar ik ben er gelukkig nog."

Het bedrijfje omschrijft De Boer als "een plek voor het spaargeld, just in case". Om spaargeld buiten de fiscus te houden? "Dat zullen wel de overwegingen zijn geweest. Maar aan die rechtspersoon heeft nooit een rekening gehangen, er is nooit iets gebeurd." De manager bij een internationaal operend Nederlands bedrijf zegt de rechtspersoon op te heffen.

Zo kleeft aan sommige vennootschappen wel degelijk de sterke geur van belastingontduiking. En ook bij transparante constructies resteren vragen. Zo stelt X. vast dat banken tegenwoordig strenger zijn en vrijwel altijd de 'uiteindelijke eigenaar' van een firma willen zien. Zelf controleert hij altijd of het vermogen afkomstig is van een normale onderneming. Maar uiteindelijk vraagt ook een bank bij wie een rekening wordt geopend voor een offshore-bedrijf niet naar bewijzen dat over al dat geld netjes belasting is afgedragen. Die kennis heeft alleen de klant zelf.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden