Alles gaat goed maar het kan beter

Premier Stoltenberg laat welvarend land achter, gedoodverfde opvolgster belooft bureaucratie aan te pakken

OSLO - Economische groei, lage werkloosheid en een dijk van een financiële reserve. Er lijkt geen reden te bedenken om van regering te wisselen en toch doet Noorwegen dat. Als de prognoses voor de verkiezingen van vandaag kloppen althans.

Al maanden staat de roodgroene coalitie van Jens Stoltenberg (Ap, Arbeiderspartij) op verlies en ligt de weg open voor een nieuw kabinet onder leiding van Erna Solberg van het conservatieve Høyre. Maar niets is zeker tot de stemmen geteld zijn.

In 2009 stond Stoltenberg ook op verlies, maar uiteindelijk kozen de Noren toch voor hem. "Dat was", zegt Harald Stanghelle, commentator van het dagblad Aftenposten, "omdat het toen erop leek dat Siv Jensen van de liberale Vooruitgangspartij (FrP) hem zou opvolgen. Toen kon de Ap de kiezer nog bang maken met grote veranderingen. Dit keer wordt Solberg de premier en dat levert geen totale omwenteling op."

Na twee kabinetten Stoltenberg hebben de Noren een spaarpot van 500 miljard achter de hand, afkomstig uit de oliewinning; het Oliefonds. Dat voelt veilig. FrP-er Jensen heeft zich altijd bereid getoond een greep in die pot te doen, Solberg niet. Nu niet Jensen maar Solberg premier wordt, durven de Noren een regeringswissels wel aan. Stoltenberg moet volgens Stanghelle na acht jaar het veld ruimen, "puur omdat mensen nieuwe gezichten en nieuwe ideeën willen. Maar geen totale switch in beleid. Mensen denken dat sommige dingen beter georganiseerd kunnen worden en vinden dat er te veel bureaucratie is."

"Juist omdat het zo goed gaat en omdat er zoveel geld is", verklaart Sofie Mathiassen, commentator bij de zakenkrant Dagens Naeringsliv, "is het lastig uit te leggen dat niet ieder probleem op te lossen is. Wij zijn verwend en het is moeilijk een verwend kind te plezieren." Stoltenberg en co lukt dat niet meer, anderen mogen het proberen.

Solberg is bereid een coalitie aan te gaan met Jensens FrP en heeft voor een meerderheid zeer waarschijnlijk ook de kleine christelijke KrF en het liberale Venstre nodig. Bij de liberalen en conservatieven staan belastingverlaging en privatisering binnen het onderwijs en de zorg op het programma. Wachtlijsten in de zorg worden aangepakt, beloven ze, en wegen worden sneller aangelegd. Solberg wil dat het makkelijker wordt om te bouwen, ook in de kwetsbare kuststroken waar nu strikte regels gelden. Een nog jonge wet die bedreigde dieren beschermt, ligt onder vuur - huizen gaan voor uilen, zegt Solberg. FrP wil daarnaast een strenger immigratie-beleid.

Toch verwachten Stanghelle en Mathiassen geen grote veranderingen in het land. Zolang de populistische FrP maar niet te veel in de melk te brokkelen krijgt. "Als Høyre duidelijk groter wordt dan FrP, zal het wel meevallen", denkt Stanghelle. Mathiassen: "Ik hoop niet dat FrP de kans krijgt een greep in het Oliefonds te doen."

Professor in de economie Thore Johnsen vertrouwt de conservatieven het Oliefonds wel toe. Maar ideeën, ook binnen Høyre, om het Oliefonds te splitsen - onder meer om 'concurrentie' te bevorderen en de opbrengst te verhogen - spreken hem niet aan. "Dat hebben ze in Zweden ook geprobeerd. Dat leverde geen cent extra op en de beheerskosten namen alleen maar toe. Wij hebben nu bovendien geen schandalen met bonussen enzo. Houden zo."

Een heikel onderwerp dat Noren verdeelt, is oliewinning rond de Lofoten en Vesterålen, eilandgroepen boven de poolcirkel. Een kleine meerderheid is daar tegen, maar dat vertaalt zich niet in de verkiezingsuitslag. Høyre en FrP willen boren en zijn winnaars. Alleen coalitie-deelname van KrF en vooral Venstre, kan hen remmen. Die partijen zijn mordicus tegen en beloven zwaar op dit punt in te zetten als ze Solberg aan een coalitie moeten helpen.

Duurzaamheid & Natuur 8 Noorwegen is tegen

Jens Stoltenberg
Jens Stoltenberg (1959) van de Arbeiderspartij is nu acht jaar de premier van een land dat altijd hoog scoort op lijsten met welvarende en gelukkige landen. Hij loodste het land probleemloos door crises die Europa de laatste jaren troffen. Hij nam zijn volk bij de hand na de gruweldaden van terrorist Breivik. Scoorde bij de laatste peiling naar de meest gewenste premier hoger dan de conservatieve Erna Solberg. Toch maakt zij de meeste kans op het volgende premierschap.

Erna Solberg
Erna Solberg (1961) van de conservatieve partij Høyre is de gedoodverfde nieuwe minister-president van Noorwegen. Zij was van 2001-2005 minister in een coalitie met de christelijke KrF en het liberale Venstre. Na die regeerperiode behaalde Høyre het slechtste verkiezingsresultaat ooit. Gesteund door gunstige peilingen komt zij nu zelfverzekerd over en lijkt ze klaar het roer van Stoltenberg over te nemen. Of ze coalitiepartner FrP in toom kan houden moet blijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden