'Alles draait op dit moment om Trix'

naturalis gaat op de schop. In 2018 moet er een nieuw museum staan in Leiden. Maar wat moet er worden tentoongesteld uit een collectie van veertig miljoen objecten? Trouw volgde conservatoren en tentoonstellingsmakers bij hun keuzes. Aflevering 6 (slot): De (af)sluiting

Hanneke, kan jij even vragen waar de Darwinvinken zijn?" vraagt Naturalisdirecteur Edwin van Huis via de telefoon aan zijn secretaresse. Even daarvoor heeft Van Huis het ene na het andere laatje opengetrokken op zoek naar de vijf vinken in een houten doosje. We zijn in het 'heiligdom der heiligdommen', zoals Van Huis het noemt: het depot waar de meest bijzondere en meest kwetsbare schatten van Naturalis staan. De vogels blijken te zijn verplaatst, want ook hier is het grote opruimen in de aanloop naar de aanstaande verbouwing begonnen.

Die vinken zijn toch niet kwijt? "Wij zijn nóóit iets kwijt," antwoordt de directeur. "Ieder jaar komt de Inspectie. Dan vragen ze je een object uit het depot te halen, binnen tien minuten. Die test is gemaakt voor kunstmusea, niet voor veertig miljoen objecten, maar toch halen we het altijd." Naturalis heeft een nauwkeurig bijgehouden digitaal administratiesysteem. Verplaatst er iets, of is er iets in gebruik voor onderzoek, dan wordt dat geregistreerd.

Darwins doos

Inderdaad gaat nog geen minuut later zijn mobiel. Op de zo doorgebelde plank ligt inderdaad een platte doos. Met balpen staat er in blokletters op het hout: DARWIN. "Zie je, nooit iets kwijt." In de doos zitten vijf vinken, ieder met een verschillende snavel. Darwin ontleende aan deze vinken, die hij meenam van de Galapagoseilanden, de basis van de evolutietheorie die hij beschreef in On the origin of species. Naturalis ruilde de doos in het verleden met het natuurhistorisch museum in Londen. "Dichterbij de evolutietheorie kan je niet komen, deze Darwinvinken zijn allesbepalend geweest voor hoe wij nu tegen de wereld aankijken", zegt Van Huis.

Even verderop staat nog zo'n bijzonder object: een uitgestorven strandloper van het eiland Tahiti. Er is er maar één van op de wereld. Het vogeltje was namelijk zo goed als direct uitgestorven zo gauw als kapitein Cook voet op Tahiti zette. De ratten en varkens van het schip maakten korte metten met de eieren. Cook liet er een meenemen. Naturalis kocht het bijzondere vogeltje op een veiling in 1819, één jaar voor de oprichting van het museum voor één florijn.

Zou Van Huis een privémuseum mogen maken met de collectie in Leiden, dan zou hij het negentiende-eeuws inrichten. Als een ouderwets biologiekabinet: beetje stoffig, veel hout, met een ereplaats voor de vijf vinken. "Maar het is de grootste fout die je kunt maken als je een museum kunt inrichten om dat naar je eigen smaak te doen."

Het nieuwe Naturalis wordt zelfs het tegenovergestelde van een biologiekabinet. Want, legt de directeur uit: "Je moet niet denken dat bezoekers mooi vinden wat jij mooi of bijzonder vindt. Alles wat er in het nieuwe museum gebeurt, moet mensen in het hart raken."

In het nieuwe museum moet een bezoek nog meer dan nu een 'experience' worden, vindt Van Huis. Het een pretparkervaring noemen gaat hem te ver, maar Naturalis zal zich wel gaan bedienen van dezelfde overdrachtstactieken die de Efteling gebruikt: spelen met licht, animatie, video en beweging.

Zo moet de zaal met de werknaam 'de ontmoeting' mensen van hun sokken blazen met de schoonheid van de collectie. Hier komen de mooiste dieren die Naturalis bezit, als ware het een soort Droomvlucht te voet, maar dan met opgezette dieren. Er wordt nog getwijfeld of er bordjes bij de objecten komen. "Pas als je mensen raakt, willen ze er meer over weten. Anders lopen ze zo door", zegt Van Huis. "Te vaak zijn er tentoonstellingen gemaakt door mensen met een enorme liefde voor de collectie, in plaats van dat de makers zich verplaatsten in wat hun publiek zou bewegen."

Brandweersaluut

Maar zover is het voorlopig nog niet. Van Huis: "Alles draait op dit moment om Trix." Het skelet van de door Naturalis uitgegraven Tyrannosaurus rex, de enorme vleesetende dinosauriër, zal 24 augustus aankomen uit de Verenigde Staten. De kratten zullen op Schiphol waarschijnlijk met een brandweersaluut onthaald worden. Er komt een feestelijke opening van een tijdelijke tentoonstelling met Trix als paradepaardje in het Pesthuis, het oude monumentale gebouw waar nu nog de ingang van Naturalis is. Van Huis kan zich erop verheugen. Trix uitgraven uit het ruige landschap van Montana en naar Nederland halen, was voor hem een avontuur 'als uit een jongensboek'.

Het debuut van de T. rex in Leiden is ook vrijwel gelijk de tijdelijke sluiting van het huidige Naturalis. Eind 2018 moet het nieuwe museum open gaan. Ook daar kan Van Huis naar uitzien: "Eindelijk alles in één gebouw zonder loopbrug ertussen, geen mensen meer die hun boterhammen op de grond in de expositie opeten, omdat het restaurant helemaal aan de andere kant van het gebouw is."

De objecten die nodig zijn voor het nieuwe museum worden voor het grote slopen begint nu al verplaatst naar een makkelijker toegankelijk depot. De beesten die niet door de selectie voor het nieuwe museum kwamen, blijven waar ze zijn: in het gecontroleerde klimaat van de toren, wachtend op biologen die de lengte van hun vleugels willen meten, op paleontologen, dna-wetenschappers, historici, journalisten, allen op zoek naar de onbekende schatten.

hoe nu verder

Naturalis-directeur Edwin van Huis, te midden van de hoefdiercollectie: 'Zie je, we zijn nooit iets kwijt.' foto patrick post

Naturalis gaat in de huidige vorm verdwijnen. Op 1 september zal het museum een week dicht zijn: dan wordt de dinotentoonstelling opgebouwd. Het huidige museum wordt verbouwd tot depots, kantoorruimte en laboratoria.

De uitbreiding van de depotruimte is nodig omdat vrijwel de gehele natuurhistorische collectie van Nederland in Leiden is na de fusie met het Zoölogisch Museum Amsterdam en het Nationaal Herbarium uit Wageningen.

De collectietoren blijft staan. Daaromheen zal het nieuwe museum verrijzen. Althans, als de rechter Fons Verheijen, de ontwerper van het oude museumgebouw, in het ongelijk stelt. Verheijen spande een rechtszaak aan vanwege de verbouwing van zijn museumontwerp tot depots. De uitspraak wordt in september verwacht, maar Naturalis loopt daarop vooruit en is al begonnen met de verbouwing.

De verbouwing en de bouw van het nieuwe museum worden bekostigd met de huurpenningen van de panden die Naturalis afstoot. Daarbij gaat het onder andere om de oude gebouwen in Amsterdam en Wageningen. Het museum in Leiden moet anderhalf keer zo groot worden als nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden