Allerzielen in een nieuw jasje

Rond Allerzielen zijn er veel bijeenkomsten. Vaak met eigentijdse vormen van herdenken. Namen zingen, vioolklanken en chocolademelk op een sfeervol verlichte herdenkplek.

Het is gezellig druk op Begraafplaats Soerenseweg in Apeldoorn. "Mijn eendje van vorig jaar staat er nog!", roept Sanne van Megen en ze bukt zich over een oud familiegraf om er haar oude teddybeertje naast te zetten. Oma Jochems plaatst een brandende grafkaars. Haar oudere zus ligt hier. Ze was anderhalf toen ze stierf. Mevrouw Jochems heeft haar nooit gekend. Toch komt ze al voor het derde jaar op rij naar de herdenkingsbijeenkomst Licht op Herinnering. "Als het straks donker is, is het nog mooier", zegt ze.

Dat klopt. Pas in het donker komen de fakkels, kaarsen en vuren goed tot hun recht. Een uitgekiende belichting licht de bomen uit, pronkend in hun herfsttooi, en wijst de weg op de monumentale begraafplaats. Op een kruising vormen waxinelichtjes in glazen potten een metersgroot hart en tussen de kindergraven liggen ballen van gekleurd licht. Aan ballonnen bungelt een lint met 'sinds je bij mij wegging, ben je overal'. Als om dat te onderstrepen, floepen de kleuren uit en schijnt een helder wit licht over het veld. Het ontroert. Bij dit kinderveld is een stilteplek gecreëerd. De bankjes zitten vol.

Sinds twee jaar is de herdenking in Apeldoorn losgekoppeld van Allerzielen. "Het is eigentijds herdenken, niet gebonden aan een kerk", vertelt Maria de Greef, rouwtherapeut en een van de initiatiefnemers. "Om een breed publiek aan te spreken moet het bovendien niet zweverig of te kunstzinnig zijn." Na vier jaar is de goede balans tussen kunstvormen gevonden, vindt De Greef. "Er is voor elk wat wils: gedichten, muziek en zang, maar je kunt ook alleen een kaars op het graf plaatsen en een kopje koffie drinken."

Zwanny en Bennie Zielhuis zijn onder de indruk. Ze zijn hier voor het eerst. Dochter Luna schrijft kaartjes voor haar opa's en oma's. Straks kiest ze bloemen voor ze uit. Die gaan ze op het graf leggen van de ouders van haar vader. De bloemen voor de grootouders van moederszijde hangen ze aan een bloemenwand - zij liggen op een andere begraafplaats. Zojuist hebben ze een kwast gelegd in de 'schatkamer' van herinneringen - een verzameling paars geverfde oude meubels. "Mijn schoonvader heeft ons hele huis van dikke lagen verf voorzien", legt Zwanny uit.

Treurig is het niet. Op sommige plaatsen is de sfeer plechtig, wordt er gefluisterd. Op andere plaatsen wordt gelachen. "Deze avond is niet om te rouwen, maar om mooie herinneringen te delen", zegt een mevrouw wier man nog maar een paar dagen geleden hier is bijgezet. Er schuifelen oude dames gearmd over de paden, maar ook gezinnen met kinderen, vaak wat onwennig, en groepjes giebelende vriendinnen.

Hier en daar wordt een traantje weggepinkt. In een hoek van de begraafplaats klinkt ijl gezang. Je kunt er namen laten zingen. "Daar loop ik altijd aan voorbij", zegt iemand, "dat is zo emotioneel". Dat is waar. Wie even blijft luisteren, hoort namen van overleden voorbij komen: 'Carla', 'mijn oma Dirkje Maria' en 'voor Hanna, mijn geliefd kind'. Hier huilt iedereen.

Van katholiek naar persoonlijk
Allerzielen is van oudsher een katholieke traditie. Op 2 november bidden voor de doden, kaarsen branden en chrysanten op het graf. Het ritueel kwijnde weg, maar bloeit de laatste jaren weer op. Op veel plaatsen is het christelijke karakter van de herdenkingsviering verlaten. Eigentijdse rituelen zoals de namen van overledenen zingen, drijfkaarsen plaatsen of 'overledenenpost' versturen, geven vorm aan het hedendaagse herdenken. Kunstenares Ida van der Lee begon zes jaar geleden in Noord-Holland een kunstproject om Allerzielen nieuw leven in te blazen: Allerzielen Alom. Zij liet kunstenaars installaties en rituelen ontwikkelen die rond 2 november uitwerden gevoerd op begraafplaatsen en gedenkparken. Uit een enquête van de Radboud Universiteit Nijmegen blijkt dat de meeste bezoekers komen voor een persoonlijke herinnering, maar een spiritueel-religieuze context niet afwijzen. De kunstzinnige setting laat hen het persoonlijke en het alomvattende met elkaar verbinden.

Waar?
Op veel plaatsen vinden rond Allerzielen bijeenkomsten plaats in kerken, op begraafplaatsen, crematoria en herdenkparken. Bijvoorbeeld in:

Biezenmortel (29 oktober) en

Den Hout (30 oktober), informatie op www.allerzielen.nu

Roermond (Allerzielenloop op 31 oktober), informatie op www.cityroermond.nl

Lochem (1 november), informatie op www.levendenamen.nl

Amsterdam (2 november), informatie op www.allerzieleninhetvondelpark.nl

Zwanenburg (3 november), informatie op www.allerzielenalom.nl

Goutum (5 november), informatie op www.yarden.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden