Het mooiste Nederland

Allerlei leven in het hete zand van de Zeepeduinen

Beeld monica wesseling

Tijdens een wandeling door de zomerse Zeeuwse duinen ontdekt Monica Wesseling allerlei leven in het gloeiend hete zand.

Zodra de bus me in het dorp Burgh-Haamstede heeft afgezet, maakt een vakantiegevoel zich van me meester. Het vroege tijdstip ten spijt zitten de terrassen vol quasi-wielrenners - heren op leeftijd die net doen alsof - en wandelaars. Strandmolens, vliegers, scheppen en emmers bepalen het winkelaanbod en het ruikt nu al naar zonnebrand.

Aangenaam toeristisch geneuzel, maar voor vandaag zijn er andere plannen; eerst Slot Haamstede, althans de slotmuur want het slot zelf is voor het plebs niet zomaar te bekijken. Uit de verweerde stenen ontspruiten muurvarens en muurleeuwenbekjes om samen een klein schilderij in bruin en groen te formeren. Mieren lopen omhoog en omlaag en een behangersbijtje lijkt domicilie te zoeken in een holte in het al even verweerde cement. Ik geniet op de vierkante centimeter maar zet er dan toch de pas in; de Zeepeduinen wachten.

Twee straten te gaan en het dorp ligt achter me. De toegangsweg naar de Zeepeduinen voert langs weilandjes met paarden en de achterkant van het weelderige slotbos. Een kruidenrijk graslandje is net gemaaid; de zoete geur van hooi maakt het gemis aan bloemen goed. De nodige fietsers en wandelaars passeren, maar desondanks voelt het stil en rustig. Het kan dus, iedereen de ruimte geven.

Heet zand

In afwachting van vredige rust, ruimte, blonde toppen en bijzondere dieren en planten ga ik de Zeepeduinen in. Er arriveert echter net een groep scholieren. Scholieren met een opdracht, één waarmee ze het absoluut niet eens zijn, getuige het gemopper. Ze klimmen balorig op een enorm betonblok, de Walvisbunker, onderdeel van de Atlantikwall. Om het vliegveld Haamstede te verdedigen bouwden de Duitsers op Schouwen een Stützpunktgruppe, een stelsel van bunkers waarvan deze, inderdaad op een walvis gelijkende bunker de commandopost was. Hoewel imposant kan het oorlogsgeweld me niet behagen en na een blik vanaf het uitzichtpunt op de blonde toppen duik ik het duin in dat blinkt en straalt maar ook ongenaakbaar is. De temperatuur net boven het zand is nu al tot 34 graden opgelopen en de fijne structuur maakt lopen ploeteren en ploegen. Een spoor in het zand wijst op de passage van een levendbarende hagedis. Voor het dier zelf ben ik inmiddels veel te laat. Eenmaal opgewarmd maakt zo’n hagedis zich immers snel uit de voeten als een mens in zijn blik- en voelveld verschijnt.

Zandloopkevers zijn er nog wel, net als een mierenleeuwlarve; een diertje dat vanuit een holletje in de grond loert op passerende mieren. Wat een uithoudingsvermogen - wachten in de gortdroge hitte.

Een duingraslandje dient zich aan, compleet met reigersbekjes, duinviooltjes en geel walstro. Een kleine parelmoervlinder fladdert voorbij, een veldkrekel striduleert - zeg maar krast - vanaf een zelf aangelegd podium voor zijn holletje. Voor heel even, want als een roodborsttapuit op het toneel arriveert, schiet de krekel naar binnen; veiligheid gaat toch echt boven het meisje.

Het duin is zoals het betaamt. Daar is ook hard voor gewerkt. Zoals op heel veel plaatsen in Nederland waren ook hier op Schouwen de duinen dichtgegroeid, vergrast, door stikstofbemesting vanuit de lucht en overwoekerd met Amerikaanse vogelkers, een bijzonder invasieve exoot. En dus werden duizenden vogelkersen gerooid, duinvalleien afgeplagd, duingraslandjes geplagd en het zand weer aan het stuiven gebracht. De overheid betaalde, maar wel op een naargeestig polderachtige manier. Met geld dat bedoeld is om in de natuurgebieden de gevolgen van de stikstofbemesting terug te dringen om zo de landbouw en andere stikstofuitspugers weer ontwikkelingsruimte te geven. Opknappen en meteen weer laten vernielen.

Weinig bloeiende vegetatie

Kleine bosjes brengen de broodnodige afkoeling en het wonderlijke gekrioel van een ‘kudde’ bosmieren. Met bovenmaatse kracht demonteren ze een kever om deze in onderdelen naar hun nest te vervoeren. En ik zit blijkbaar in de weg getuige de aanval met mierenzuur.

De duinvalleien een stukje verderop ogen licht zieltogend. Oké, ze zijn keurig geplagd, maar staan volkomen droog en boeiende vegetatie is moeilijk te ontdekken. Ook hier is de zomer te droog. Navraag bij beheerder Natuurmonumenten leert dat er wel al twee kleine plevieren en enkele kieviten en scholeksters hebben gebroed en dat botanisch genoegen heus aanstaande is.

Het gaat zandberg op en zandberg af, door graslandjes en langs ontelbaar veel jonge vogelkersen. Overal sprieten en spruiten de heldergroene struikjes, daarmee de kwetsbare, originele duinvegetatie wegdrukkend. Nazorg in de vorm van drukbegrazing - heel veel schapen op een kluitje - herhaaldelijk maaien en tientallen onvermoeibare vrijwilligers die week in week uit struikjes uittrekken, moet de dominantie uiteindelijk terugdringen.

Het vogelkijkscherm, uitgevoerd in mooi geroest cortenstaal, is kokendheet geworden in de zon. Ik blijf op afstand, er is sowieso weinig meer te zien dan wat ganzen. De krankzinnige hitte ten spijt bevalt het duin weer opperbest. De grond is een geometrisch kunststukje van zand en zandzegge, de lucht trilt en brengt zoete geuren en een vroege heivlinder fladdert voorbij. Zomertijd, Zeelandtijd.

Seepelen

De naam Zeepeduinen is vermoedelijk afgeleid van het Zeeuwse ‘seepelen’, sijpelen. Het grondwater sijpelde hier uit de duinen naar het lager gelegen omliggende land.

Route

De gelopen route is de met rode strepen en banden bewegwijzerde Natuurmonumenten-wandelroute. Start bij Slot Haamstede, Ring 2, Burgh-Haamstede, lengte 5,6 km. De route voert deels door mul zand.

Openbaar vervoer. Vanaf NS-station Goes leveren bus 132 en 133 (overstap) je pal voor het slot af.

Slot en slotbos zijn tijdens een excursie wel te bezoeken. Meer informatie: natuurmonumenten.nl/activiteiten

Horeca: meer dan voldoende in Burgh-Haamstede

Zelf een route door de Zeepeduinen en omgeving uitstippelen kan ook. Zeeland heeft een wandelknooppuntennetwerk. Kaarten te koop via www.vvvzeeland.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden