ALLEN GINSBERG 'IK BEN DE QUEEN VAN DE BEAT GENERATION'

"Don't smoke, don't smoke, don't smoke, choke, choke." Opgewekt ramt Allen Ginsberg de twee houtjes op elkaar waarmee hij ritmisch zijn gedicht begeleidt over het rookverbod dat zijn arts hem onlangs naar aanleiding van zijn hartklachten heeft opgelegd. Het publiek in het Amsterdamse Paradiso veert op, bevrijd van de katterigheid waarmee het de pauze inging en welke daarna is aangewakkerd door het schier eindeloze gefrobel door een soort van boeddhistische monnik op een grote gong.

"Schedelmassage" , meent presentator Simon Vinkenoog, en kondigt zijn vriend en voorbeeld Allen Ginsberg aan. De Beatdichter zet er vaart in, raast door zijn repertoire, een zachtmoedig lied over zijn overleden vader - zichzelf begeleidend met een handgedreven harmonium, een vrijmoedige lofzang op de eigen sluitspier "in de hoop dat het oude gat jong blijft" , een Beat-gedicht over de Golf-oorlog, Saddam said he had a bomb.... Bush said we better bomb.... Ginsberg said armageddon did the job. Later zijn gezongen epos September on Jessore Road, begeleid door het Mondriaan String Quartet, over zijn bezoek in 1971 aan de vluchtelingenkampen op de weg tussen Calcutta en het toenmalige Oost-Pakistan, nu Bangladesj. Dan weer up-tempo, dan weer innemendsympathiek.

Niet gek voor een 65-jarige die amper drie weken geleden uit een New Yorks ziekenhuis is ontslagen wegens zijn hart-problemen, en wiens komst naar Nederland vorige week nog aan een zijden draadje hing. En in het kantoor van Soyo Productions, organisator van Ginsbergs trip naar Nederland - voor zijn fototentoonstelling over de Beat Generation in Canon Image Centre in de Amsterdamse Leidsestraat, zijn vier optredens in Amsterdam, Den Haag, Eindhoven en Nijmegen - moet Ginsberg halverwege het gesprek dan ook een plakkaatje op zijn borst aanbrengen ter regulering van de hartslag. "Ben ik vanochtend vergeten."

De wilde sjamaan van de Beat Generation uit de jaren vijftig heet de immer extatische dichter nog steeds, maar ook: de goedaarige goeroe van de flower people, het hippie-volkje uit de jaren zestig. En nu? Hij is niet veranderd, zegt hij, Hij was in de jaren vijftig als eenzame eersteling al heel open over homofilie - zijn eerste en meest befaamde dichtbundel Howl and other Poems uit 1956 gaat onder meer daarover - en over het roken van marihuana. De non-conformist in de Amerikaanse politiek keerde zich al in de vroegste dagen van 'Vietnam' tegen deze oorlog.

" Toen werd dat als wild beschouwd, nu als normaal, gentle." De kwalificatie 'wild' komt overigens uit Lifemagazine, zegt hij. Dat was in 1959, toen Ginsbergs uitgever de rechtzaak had gewonnen tegen het verbod op Howl. De rechter oordeelde dat Howl niet obsceen was en dus niet door de politie in beslag kon worden genomen. Life wijdde er een reportage aan en noemde Ginsberg de 'wildeyed poet'.

De Beat Generation van de jaren vijftig vormt zich al in 1945, wanneer Ginsberg tijdens zijn studietijd op de Columbia University veelal te vinden is in het offcampus appartemnent van Jack Kerouac, de latere schrijver van On the Road - de 'bijbel' van de Beat Generation. Hij ontmoet daar William Burroughs, Herbert Hencke. En natuurlijk Neil Cassady, de onafscheidelijke buddy van Kerouac en als Dean Moriarty de hoofdpersoon in 'On the Road', het in 1950 spontaan geschreven boek dat pas in 1957 een uitgever vond, mede dankzij de inspanningen van Ginsberg.

"Toch vind ik 'On the Road' niet Kerouacs beste werk, hoewel het z'n populairste is. Kerouac werd gaandeweg beter, net als een foto die je langzaam moet ontwikkelen. Een van zijn meest invloedrijke werken - ik heb dat net een voorwoord voor geschreven, omdat het weer wordt uitgebracht - is Mexico City Blues. Kerouac schreef dat in 1955, in briefvorm. Dat heeft een enorme invloed op mij gehad, en op iemand als Bob Dylan. In 1959 zei Dylan tegen mij dat iemand hem een exemplaar van Mexico City Blues had gegeven. Hij zei: 'It blew my mind, de eerste poezie die mij aansprak in mijn eigen taal'. Kerouac heeft een directe invloed gehad op Dylan, en daarmee op zijn muziek, en via hem op de Beatles en zo op alle jonge mensen op de wereld."

Het steekt Ginsberg daarom dat dit boek in geen enkele Amerikaanse literaire bloemlezing, noch van Harvard, noch van Oxford, voorkomt. "Ik sta in alle bloemlezingen, maar mijn werk is eigenlijk een imitatie van dat van Kerouac. Kerouac heeft artistiek gezien de belangrijkste invloed op mijn poezie gehad. Hij was mijn goeroe, hij was the poet's poet."

Kerouac was het hart en de ziel van de Beat Generation, de vader. "William Burroughs is de peetvader, en ik misschien de prins" , zegt Ginsberg bescheiden. Grijnzend: "Of beter: de queen."

De 'wilde sjamaan' van de jaren vijftig gaat begin jaren zestig naar India waar hij zich in het boeddhisme stort. Hij keert in 1963 terug in de Verenigde Staten, met de cymbalen aan de vingers en Hare Krishna Mantra's op de lippen. Plus de boodschap van de superioriteit van meditatie en yoga aan drugs als LSD.

Ginsberg ziet desondanks geen duidelijke 'waterscheiding' tussen de jaren vijftig en de roemruchte jaren zestig. Het een is een gevolg van het ander, zegt hij. Het begon met de bewustzijnsverandering van de Beat Generation, dat vertaalde zich in de literatuur en de poezie, dat werd gelezen, en leidde zo tot de Flower Generation van de jaren zestig. Flower Power, een term die hem wordt toegeschreven. "Het betekent green power, groene macht, en niet de sentimentaliteit die er vaak aan wordt gegeven. Aleen, later is dat alles gepolitiseerd, dead end. Pacifisme, prima, antioorlog, prima, maar die razernij en die neo-marxistische, maoistische draai die eraan gegeven werd, wat eruit voortkwam.....New Left, Wheatermen, Baader-Meinhof, Rode Brigades. De culturele, spirituele revolutie werd gewelddadig. Macht uit de loop van een geweer. Any gesture taken from anger creates more anger, any gesture taken from anxiety spreads more anxiety, any gesture taken in calm and generosity creates more calm and generosity. Het boeddhistische principe, geduld en bewustzijn. Oh nee, ik ben geen all you need is love-adept. 'Liefde' kan zo gauw een vorm van idiot sentimentality worden, dat is een boeddhistische term voor oversentimentele gehechtheid.

Flower Power was geen idiot sentimentality, wel het geweld en de all you need is lovehype. Tout comprendre, c'est tout pardonner, en da's heel wat beter dan love, love, love. Ik zit niet af te geven op de jaren zestig, je moet alleen leren van de lessen. Kerouac zei erover: veel van de links-radicale Amerikanen zochten naar nieuwe gronden voor hun wrok, hun kwaadaardigheid. Wat voor gezicht had je voordat je werd geboren, die vraag staat in het hart van de Beat poetry, niet in het hart van het neo-marxisme, van het maoisme."

Hij leest uit een essay dat hij onderweg naar Nederland heeft geschreven en dat het voorwoord moet worden bij het nieuwe, posthume boek van Kerouac. "Death: hiding beneath a kitchen sink, saying, I'm not real, I'm just a rumour spread by life. Zoals Kerouac zei: 'Als je dat niet gelooft, kom terug en vertel het me over honderd jaar'."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden