COLUMN

Alleen zo kan ik de PVV-filmpjes en het verschijnsel Trump verdragen

Rob Schouten Beeld Maartje Geels

Er wordt de laatste tijd weleens gedaan alsof beschaving slechts een vals en cosmetisch laagje over onze in feite primitieve staat is. 

Alsof wij eigenlijk nog steeds oermensen met oerinstincten zijn, die zich slechts een beetje weten te gedragen maar die zodra de nood aan de man komt weer aan het vechten en moorden slaan.

Ik geef toe dat ook ik soms twijfel als ik de door populistische politieke partijen gedebiteerde praatjes hoor of te veel van top tot teen getatoeëerde medemensen om me heen zie, maar dan ga ik om deze gedachte te bestrijden in de buurt van het Rijksmuseum of het Concertgebouw lopen; of ik begeef mij naar een ­bibliotheek om een stapel dichtbundels te ­lenen.

Aan de gedachte van een in feite primitieve mens heeft de grote filosoof Nietzsche het nodige bijgedragen met zijn creatie van ‘het blonde beest’, de wetteloze oermens die uit het woud kwam en die door priesters en filosofen met hun tegennatuurlijke moraal geknecht en gekooid zou zijn. Nietzsche’s verhaal was helemaal gericht tegen het christendom, dat van dat prachtige natuurlijke roofdier een slap gecultiveerd wangedrocht zou hebben gemaakt. Maar we weten inmiddels dat we de ‘schuld’ van de beschaving en verbetering van de mensheid, van de getemde mens, moeilijk alleen aan het christendom kunnen toeschrijven.

Per aspera ad astra

Hoe dan ook, mij lijkt die recente herontdekking van de oermens in ons eigenlijk juist een product van de beschaving. Door de verspreiding van het democratische gedachtengoed en het, zij het langzaam, slijten van onderdrukking en onmondigheid komen er ook steeds meer onvolmaaktheden van de mens aan het licht, zoals zijn asociale neigingen, zijn eigenbelang, zijn xenofobie. Ik zie het, in mijn optimistische buien, als een soort genezings- of scholingsproces. Per aspera ad astra: we zijn nog niet helemaal beter en beschaafd maar het gaat gebeuren. Alleen zo kan ik in de zendtijd voor politieke partijen de filmpjes van de PVV verdragen, en het verschijnsel Trump en het optreden der tokkies.

Dit alles kwam in mij op omdat ik mijzelf erop betrapte in de auto te schelden op een medeweggebruiker die mijns inziens niet snel genoeg optrok toen het stoplicht op groen sprong. Het blonde beestje in mij wilde dat hij zich zo snel mogelijk uit de voeten maakte, of ik zou hard en wraakgierig op mijn toeter drukken. Even later nam de civilisatie het heft weer in handen en stopte ik, als om boete te doen, ruim van tevoren voor een zebrapad om een stel van ongeveer mijn eigen leeftijd in alle rust over te laten steken. Ook overdreven natuurlijk, maar zo gaat het nu eenmaal in het beschavingsproces: terugval moet gecompenseerd worden.

Daarop dacht ik met de spreukendichter: ‘Wie zou kunnen zeggen: Ik heb mijn hart gezuiverd, ik ben vrij van zonden?’ Ook weer te vroom, maar het is niet anders: zelfreflectie en instincten woelen om strijd in ons hoofd en hart. Ik heb het woord beschaving daarvoor altijd een mooie uitdrukking gevonden, het is een proces, het is nog bezig, niet af, verre van beschaafdheid.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden