Alleen Tjeenk Willink krijgt de fractieleiders stil

Informateur Tjeenk WillinkBeeld anp

Stap voor stap maakte informateur Tjeenk Willink duidelijk dat er nog maar één kabinet mogelijk is: met de ChristenUnie.

Informateur Herman Tjeenk Willink krijgt de meest welbespraakte politici van het Binnenhof stil. Het gebeurt zelden dat bijvoorbeeld D66-leider Alexander Pechtold lange tijd zwijgt aan de telefoon. Behalve als Tjeenk Willink belt. De informateur krijgt de politiek leiders zover dat ze luisteren.

Vanmiddag rondt Herman Tjeenk Willink zijn klus af. Hij ontvangt de leiders van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, om hen officieel te laten bevestigen dat ze gaan onderhandelen over een kabinet. De kabinetsformatie is na honderd dagen misschien wel in een slotfase beland.

Dat de boel is losgetrokken is voor een belangrijk deel te danken aan de werkwijze van de 75-jarige informateur, voor wie het al de zesde formatie is. Hij kreeg voor elkaar dat partijen zijn gestopt met naar elkaar wijzen. "De kunst is om fracties tot conclusies te brengen die ze zelf trekken, maar die ze zonder informateur niet hadden bereikt", is Tjeenk Willinks motto.

Kansrijk

De methode-Willink maakt de komende onderhandelingen kansrijk. Of de vier partijen eruit komen, is nooit zeker, maar de informateur heeft in elk geval gezorgd dat het alleen nog mis kan gaan op de inhoud. De ruis is verdwenen. De vier partijen zijn gemotiveerd. De afhakers zullen niet meer voor onrust zorgen.

Zijn werkwijze is vaak samengevat als 'formeren is faseren', een kunst die Tjeenk Willink tot in de puntjes heeft geperfectioneerd. Het is veel meer dan simpel afstrepen.

Stap één in zijn methode is dat hij politici dwingt om groot te denken. Ze zijn er niet om slimme compromissen te sluiten, maar om de 'grote vraagstukken' in de wereld op te lossen, houdt hij ze steeds voor. Dat deed Tjeenk Willink meteen toen hij aan zijn klus begon, eind mei, met een fraai essay. Ook op persconferenties en in Kamerdebatten komt de oud-vicevoorzitter van de Raad van State altijd met vergezichten. De politiek 'moet verantwoordelijkheid dragen, met de samenleving communiceren en duidelijke keuzes te maken', zei hij. Zo dwong hij de partijleiders om boven het gekibbel van de formatie uit te stijgen.

Stap twee is dat hij politici tot in detail bevraagt op hun ideeën. Tjeenk Willink zat vaak uren met VVD-leider Mark Rutte te praten, ook met andere fractievoorzitters duurden de gesprekken altijd lang. Volgens betrokkenen vraagt hij eindeloos door. Ook doet hij zelf onderzoek. Toen de informele gesprekken met GroenLinks muurvast zaten, haalde Tjeenk Willink de hoogste asiel-ambtenaar van het ministerie erbij, en belde met deskundigen. Zo dwong hij stap voor stap de fractievoorzitters om - inhoudelijke - conclusies duidelijk uit te spreken.

Pas daarna zet hij stap drie, het 'faseren'. Eén voor één onderzocht Tjeenk Willink de afgelopen weken de opties voor een meerderheidskabinet. Cruciaal was dat hij GroenLinks, de SP en de PvdA zelf de conclusie liet trekken dat ze om inhoudelijke redenen niet konden en wilden meeregeren. SP-leider Emile Roemer moest het ook nog opschrijven, net zoals VVD en CDA op papier moesten uitleggen waarom zij niet willen regeren met Wilders. Voor kiezers lijkt zoiets misschien een open deur, maar in Den Haag veranderden die brieven alles: wat zwart op wit staat, is een politiek feit. Daar kan niemand op terugkomen. De brieven zijn nu al leesvoer voor toekomstige historici.

Tot slot permitteert de informateur zich in dit hele proces nog eigenwijs commentaar, op belangrijke momenten. Hij gaf GroenLinks harde kritiek na het mislukken van de verkenning. Maar niemand neemt het hem kwalijk, zelfs GroenLinks stapte er overheen.

Zoveel krediet heeft Herman Tjeenk Willink met zijn werkwijze blijkbaar opgebouwd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden