Alleen op Saba wordt niet gemopperd

Het was feest vijf jaar geleden, toen de Nederlandse Antillen plaatsmaakten voor min of meer autonome rijksdelen. Een feest gaat het eerste lustrum van die nieuwe relatie niet worden. Daarvoor is er te veel gebeurd.

Willem-Alexander en Máxima, toen nog kroonprins en prinses, waren er speciaal voor overgekomen. Het was feest op het Brionplein, hartje Willemstad, Curaçao. Deze 10 oktober 2010 werd de vlag van de Nederlandse Antillen gestreken, voorgoed. Er klonk applaus en gejuich. Koningin Beatrix schreef in een telegram aan alle eilanden van het koninkrijk: 'Gaarne betuig ik op deze bijzondere dag mijn diep gevoelde verbondenheid met U, en wens ik U allen geluk en voorspoed toe'.

Op die dag, nu vijf jaar geleden, begon het Koninkrijk der Nederland aan een nieuw leven. Het land de Nederlandse Antillen werd opgeheven. Sint-Maarten en Curaçao kregen een autonome status, een langgekoesterde wens. De drie kleintjes, Saba, Sint-Eustatius en Bonaire, zijn sindsdien bijzondere gemeenten van Nederland.

Blijdschap. 'Den Haag' saneerde de miljardenschuld van Curaçao en Sint-Maarten. Bonaire, Sint-Eustatius en Saba droomden hardop over beter onderwijs en minder armoede. Nederland zou daarvoor zorgen.

Inmiddels is er weinig vreugde meer over, zowel op de eilanden als in Den Haag. Daarvoor is de afgelopen vijf jaar te veel gebeurd.

Curaçao werkte zich na de verzelfstandiging razendsnel terug in de schulden. In 2012 greep Nederland in. De rijksministerraad (de ministerraad aangevuld met vertegenwoordigers van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten) gaf toenmalig premier Gerrit Schotte een zogeheten 'aanwijzing': Curaçao moest de begroting op orde brengen.

Op Sint-Maarten zijn de problemen nauwelijks nog te overzien: verhalen over corruptie van bestuurders en vermenging van boven- en onderwereld zijn hardnekkig. In oktober 2014 oordeelde de rijksministerraad (lees: Nederland): er mogen alleen nog integere, goed gescreende bestuurders worden benoemd op Sint-Maarten. Net als Curaçao dompelde het eiland zich onder in nieuwe schulden. Vorige maand volgde weer een aanwijzing van de rijksministerraad, in een poging ook Sint-Maarten tot fatsoenlijk financieel bestuur te dwingen.

Dat is niet alles. Afgelopen zomer woedde een hoogoplopend conflict tussen de top van de Nationale Politie en Sint-Maarten. Korpschef Gerard Bouman weigerde nog langer samen te werken met lokale bestuurders vanwege vermoede corruptie. De ruzie is inmiddels uitgepraat, maar er blijven littekens achter. Wat erbij komt: Sint-Maarten zit in een politieke crisis. Het kabinet is gesneuveld. Hoe het verder moet, is volstrekt onduidelijk.

De relatie tussen Aruba en Nederland krabbelt op, maar verkeerde vorig jaar zomer op een dieptepunt. Premier Mike Eman begon aan een hongerstaking nadat de rijksministerraad had geëist dat het eiland de oplopende staatsschuld en het financieringstekort zou terugdringen. De Arubanen, sinds 1986 in bezit van een status aparte, voelden zich gekrenkt door de Nederlandse bemoeienis. "Ik ben bereid mijn leven te geven", sprak Eman dramatisch. De kou is weer uit de lucht, het eiland heeft ingestemd met onafhankelijk financieel toezicht. Maar Aruba is behoorlijk geschrokken van de machtige arm van Den Haag. 'Neokolonialisme', klinkt het.

Vandaag en morgen praat de Tweede Kamer met minister Ronald Plasterk (PvdA, koninkrijksrelaties) over de situatie op de Caribische eilanden. Veel nieuwe inzichten worden niet verwacht. Interessanter wordt het rapport dat een commissie onder leiding van oud-minister Liesbeth Spies komende maandag publiceert over 'Caribisch Nederland'. Het belooft een kritisch document te worden over hoe de nieuwe staatkundige structuur heeft uitgepakt voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Bonairianen voelen zich achtergesteld bij de Nederlanders aan deze kant van de oceaan. In december is er een referendum op het eiland of de relatie met Den Haag moet veranderen. En Sint-Eustatius staat sinds kort onder verscherpt financieel en bestuurlijk toezicht van het Rijk. Het is daar, vat D66-Kamerlid Wassila Hachchi samen, 'op politiek niveau dramatisch'.

Het eerste lustrum van het koninkrijk nieuwe vorm is geen feest waard. Toch gaat het langzaam beter op de eilanden. "Curaçao is op de goede weg", zegt VVD-Kamerlid André Bosman. De 'puinhoop na Schotte' wordt beetje bij beetje opgeruimd. Op Sint-Maarten wordt, volgens hem terecht, hard ingegrepen. "Het zou het Monaco van het Caribisch gebied kunnen zijn."

Hachchi benadrukt dat de eilanden moeten wennen aan de nieuwe structuur. "Curaçao en Sint-Maarten zijn jonge democratieën. Die landen staan echt nog in de kinderschoenen. Het helpt niet om, zoals her en der gebeurt, iedereen op deze eilanden tot boef te verklaren."

Overigens bewijst een klein eiland met 1800 inwoners dat de nieuwe verhoudingen wel degelijk een succes kunnen zijn: op Saba is sinds 10 oktober 2010 nauwelijks gemopper gehoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden