Alleen Noach is ons hierin voorgegaan

Prins Bernhard kon er deze week niet bij zijn, maar Nelson Mandela wel. Het grootste grensoverschrijdende wildpark ter wereld is officieel geopend. In zuidelijke Afrika gaan de hekken tegen de immigranten neer, om de olifanten door te laten.

Waarzegger Nostradamus schijnt het te hebben voorspeld. Na de aanslag op de 'tweeling' in New York wordt 'het land van de olifanten' het veiligste land ter wereld. Je zou het bijna letterlijk kunnen nemen, op de grens van Mozambique en Zuid-Afrika, waar Nelson Mandela deze week symbolisch het hek opende van 's werelds grootste grensoverschrijdende wildpark.

De ceremonie, tevens het begin van de grootste olifantenverhuizing uit de geschiedenis, stond grotendeels in het teken van de vrede. Vrede tussen de landen in Zuidelijk Afrika, vrede tussen mens en dier en zoals Mandela zei: ,,Dit Afrikaanse succesverhaal zal hopelijk ook als voorbeeld dienen voor de wereldvrede''.

Het heeft iets bizars. Terwijl de wereld in de ban is van terroristische aanslagen en roffelende oorlogstrommels, hebben een paar honderd hoogwaardigheidsbekleders, ministers, westerse geldschieters en journalisten zich verzameld op een afgelegen, stoffig en snikheet terrein in Mozambique, vlak over de grens met Krugerpark. Ze zijn massaal toegestroomd voor een historisch moment in Afrika: het neerhalen van de koloniale grenzen om olifanten, buffels, impala's, leeuwen en andere wilde dieren weer ongehinderd te kunnen laten rondtrekken.

Het Great Limpopo Transfrontierpark wordt het eerste wildpark dat drie landen bestrijkt: Zuid-Afrika, Mozambique en Zimbabwe. Het zal aanvankelijk zo'n 40 000 vierkante kilometer bestrijken, ongeveer de grootte van Nederland, maar de hoop is dat het park zal uitbreiden tot aan de Mozambikaanse kust, zodat toeristen ook kunnen diepzeeduiken en genieten van walvissen en dugongs (een zeldzaam soort zeekoe). Met de privé-wildparken rond Krugerpark meegerekend moet het uiteindelijk een natuurgebied van 100 000 vierkante kilometer worden.

De eer is aan de Zuid-Afrikaanse oud-president Nelson Mandela. Nadat zijn helikopter is geland, schudt hij zoals altijd eerst tientallen handen, glimlachend aan iedereen vragend 'Hoe gaat het met u?'. Maar er wacht een kokende vrachtwagen met zeven ongeduldige olifanten, die in de vroege ochtend honderd kilometer verderop in Krugerpark zijn verdoofd voor hun verhuizing naar Mozambique.

Nadat Mandela het hek heeft geopend, rijdt de vrachtwagen naar een met schrikdraad omheind terrein, waar de olifanten twee dagen zullen acclimatiseren voor ze worden vrijgelaten. Luid toeterend stappen ze uit de truck, vier volwassen beesten en drie kleintjes, om hun nieuwe wereld te betreden. Ze sjokken beduusd naar de andere zeven olifanten uit hun kudde, die de vorige dag al zijn overgebracht, en besnuffelen elkaar met hun slurven.

Het is het begin van de grootste olifantenverhuizing uit de geschiedenis. 'Alleen Noach is ons hierin voorgegaan', aldus de Zuid-Afrikaanse minister van toerisme en milieu, Valli Moosa. De komende drie jaar zal Zuid-Afrika duizend olifanten schenken aan Mozambique, waar als gevolg van de jarenlange burgeroorlog vrijwel geen olifanten meer over zijn.

Het is niet alleen voor Mozambique een gunstige ontwikkeling, maar ook voor Krugerpark zelf, waar het maximum aantal olifanten is bereikt. Terwijl de populaties van antilopen en andere wilde dieren variëren tijdens periodes van droogte en regens, blijven olifantenkuddes altijd doorgroeien. Tot 1994 werden daarom in Krugerpark regelmatig olifanten afgemaakt, tot woede van natuurbeschermers. Nu er inmiddels zo'n 9000 olifanten zijn, overwogen autoriteiten de omstreden praktijk opnieuw in te voeren, maar doordat het overschot nu kan worden verhuisd naar Mozambique zullen er geen olifanten hoeven te worden gedood.

De operatie (die zo'n 5000 gulden per olifant kost) wordt gesponsord door onder andere Duitsland, Japan, de Wereldbank, het Nederlandse Wereldnatuurfonds en prins Bernhard, die een half miljoen gulden heeft geschonken. Het was de bedoeling dat hij een van de eregasten bij de opening van 'Afrika's superpark' zou zijn, maar onderweg naar Zuid-Afrika werd de 90-jarige prins ziek en moest hij worden opgenomen in een ziekenhuis in de Keniase hoofdstad Nairobi. ,,Ik betreur het dat prins Bernhard hier niet is vandaag'', zei Nelson Mandela, ,,want hij is een van de steunpilaren van het vredespark''.

Een goede vriend van prins Berhard is wel aanwezig in de witte tent met witbeklede stoelen en tafels vol hapjes en drankjes: Anton Rupert, de 84-jarige Zuid-Afrikaanse tabaksmagnaat en oprichter van de Peaceparks stichting. Hij begon tien jaar geleden al gesprekken met de Mozambikaanse president Chissano, en later met Mandela, over het openbreken van de grenzen. Zijn stichting heeft inmiddels acht grensoverschrijdende vredesparken op de agenda staan, waarvan vorig jaar het eerste werd geopend: het Kgalagadi Peacepark in Zuid-Afrika en Botswana. Dit was echter een makkelijk succes, omdat er toch al geen hek stond in het droge grensgebied tussen de twee wildparken. De totstandkoming van het tweede park, Gaza-Kruger-Gonarezhou, dat donderdag werd omgedoopt tot het beter uitspreekbare Great Limpopo Park, zal heel wat meer voeten in de aarde hebben, ondanks de symbolische opening. De presidenten Mbeki, Mugabe en Chissano zijn er sinds 1999 met elkaar over in gesprek, maar het officiële akkoord is door de drie landen nog steeds niet ondertekend. Er zijn vele obstakels, zoals het opruimen van landmijnen in Mozambique, de aanpak van stropers en houtkappers, de landbezettingen in Zimbabwe (waar oorlogsveteranen delen van het nabijgelegen wildpark Save hebben bezet en dieren stro pen) en vooral de illegale immigratie naar Zuid-Afrika.

Het honderden kilometer lange hek onder hoogspanning dat de apartheidsregering liet neerzetten op de grens met Mozambique (destijds de 'communistische' vijand), staat er nog steeds. De elektrische schokken hebben aan zeker 500 Mozambikanen het leven gekost, maar het hek verhindert nog steeds niet dat duizenden mensen uit het straatarme land een beter leven zoeken in Zuid-Afrika - al lopen ze ook het risico te worden gedood door leeuw en in Krugerpark. Hetzelfde geldt voor de tienduizenden Zimbabwanen die momenteel hun crisisland ontvluchten door de oversteek te maken door de van krokodillen begeven Limpopo-rivier.

Hoewel het de bedoeling is dat in april volgend jaar 120 kilometer hekwerk op de grens tussen Mozambique en Zuid-Afrika is neergehaald, moeten de regeringen eerst oplossingen vinden om deze illegale immigratie te voorkomen. Volgens Willem van Riet, directeur van de Peace Parks stichting, moet dat echter niet zo'n probleem zijn. ,,De immigranten komen nu toch al, en veroorzaken veel problemen, vooral doordat ze vuurtjes stoken in Krugerpark, die steeds meer bosbranden tot gevolg hebben.'' Hij heeft gelijk, een groot deel langs de weg van Phalaborwa naar de grens is zwartgeblakerd en er is weinig wild te zien. ,,Voor de natuurbescherming is het volgens mij alleen maar beter als we gaan proberen de immigranten pas op de grens van Krugerpark tegen te houden.''

Een groter probleem in zijn ogen is de bevolking in Coutada 16, het Mozambikaanse deel van het Peacepark. Daar wonen zo'n 12 000 mensen die helemaal niet blij zijn met de komst van olifanten die hun oogsten kunnen vertrappen en gevaarlijke leeuwen en luipaarden.

Critici in Mozambique spreken zelfs over 'Kruger-expansie' en 'ecologisch imperialisme'. ,,Onze belangrijkste taak is de Mozambikaanse inwoners van het gebied ervan te overtuigen dat ze winst kunnen halen uit het Peacepark'', zegt Van der Riet. ,,Natuurbescherming draait uiteindelijk om mensen. Wij zullen met alle bewoners gaan spreken over hun wensen, en over het belang van de komst van wilde dieren. Willen ze blijven, willen ze dat we hun dorpen omheinen, of willen ze verhuizen naar een ander gebied? Zij mogen het zeggen.''

Voor menig inwoner van Coutada 16 is het duidelijk. ,,Het is altijd hetzelfde. Men zegt dat we het land moeten delen met de dieren, maar uiteindelijk smijten ze ons er gewoon uit'', aldus een van hen. Maar volgens de Mozambi kaanse regering zal vooral hun land, dat zo'n zeventig procent van het vredes park bestrijkt, voordelen halen bij het vredespark. De inkomsten uit entreegelden zullen door de drie landen worden gedeeld, en de verwachting is dat het veel werkgelegenheid zal opleveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden