Review

Alleen maar superlatieven voor Sokolovs pianospel

In 1992 had de Russische pianist Grigori Sokolov een overweldigend succes met zijn recitaldebuut in het Concertgebouw. Inmiddels heeft hij veelvuldig in het Westen en ook in Nederland opgetreden, en altijd met groot succes, maar een publiekstrekker is hij nog steeds niet. Zondagavond gaf hij een recital in de grote zaal van het Concertgebouw waar de vele lege plekken in schril contrast stonden tot het zeldzaam hoge artistieke niveau van Sokolovs musiceren.

Zoals de 49-jarige Rus zondag speelde, was hij alleen vergelijkbaar met de allergrootste pianisten van deze eeuw, zoals Rubinstein, Richter, Horowitz of Gilels. Hij speelde in Nederland in 1966 kort nadat hij op 16-jarige leeftijd het Tsjaikovski-concours had gewonnen; daarna kwam hij de Sovjet-Unie niet meer uit. Pas in de jaren negentig kon hij in het Westen bekendheid verwerven.

Eigenlijk had dit recital weken vantevoren uitverkocht moeten zijn. Over Sokolovs prestaties kan namelijk alleen maar in superlatieven worden gesproken. Hij is een van de weinige toonkunstenaars die een bijna volmaakt evenwicht weet te bereiken tussen het zo getrouw mogelijk weergeven van de bedoelingen van de componist en het vertellen van een eigen verhaal.

Op het podium gedraagt de 49-jarige Rus (die er veel ouder uit ziet) zich onopvallend, ondanks dat hij met zijn forse postuur prominent aanwezig is: hij stelt zich geheel ten dienste aan de muziek, als een intermediair tussen componist en publiek, maar hij doet dat op een zeer persoonlijke, authentieke manier.

Hij is tot deze communicatie in staat dankzij een superieure, ambachtelijke beheersing van zijn instrument: met een prachtig ogende en klinkende, veerkrachtige techniek is hij in staat een veelheid aan klanken aan de vleugel te ontlokken, van razendsnel en vederlicht passagewerk tot zwaar en grootse, diep dramatisch octaven en akkoorden. Die klankrijkdom is geen doel op zich, maar staat bij Sokolov altijd volledig ten dienste aan de architectuur.

Dit gevoel voor de grote verbanden bleek niet alleen uit de wijze waarop Sokolov de afzonderlijke werken vorm gaf, maar ook uit de wijze waarop hij het in stilistisch opzicht zo uiteenlopende programma tot een eenheid wist te smeden. Na de pauze speelde hij de Sonatine en 'Le Tombeau de Couperin' van Maurice Ravel in één adem. Als rustpunt en spil tussen beide levendig vertolkte composities plaatste hij de slechts luttele seconden durende Prélude van dezelfde componist.

Deze miniatuur speelde hij fijnzinnig, maar niet overgeparfumeerd. Met de barokke dansvormen, waaruit 'Le Tombeau de Couperin' bestaat wees Sokolov terug op de echte oude muziek waarmee hij het programma had geopend. Dit waren negen composities van de Engelse renaissance-componist William Byrd. Op zichzelf is het al zeer opmerkelijk dat een pianist deze oorspronkelijk voor virginaal geschreven werken kiest. Voor zover ik weet heeft alleen de excentrieke Glenn Gould ook wel eens iets van Byrd gespeeld.

Onder de handen van Sokolov bleek deze muziek het op een Steinway uitstekend te doen. Ragfijn speelde hij de figuraties en complexe versieringen. Ten opzichte van uitvoeringen op klavecimbel kreeg deze muziek op piano een extra dimensie dankzij de door Sokolov smaakvol toegepaste dynamische schakeringen, als een kopergravure die later wordt ingekleurd.

Onder Byrds miniaturen was het oorspronkelijke orgelwerk 'Clarifica me' de grootste ontdekking. In 'The Battle', een helaas momenteel actueel, programmatisch genrestuk, maakte de gewijde sfeer plaats voor die van marsen en trompetgeschal van een veldslag. Byrd gebruikt hiervoor in melodisch en harmonisch opzicht uiterst simpele middelen, feitelijk niet meer dan drie tonen.

Toen Sokolov Byrds veldslag onmiddellijk liet volgend door Beethovens Sonate in C, opus 2 nr. 3, openbaarde zich een onverwacht verband tussen beide werken: ook Beethoven is als regel en zeker in deze sonate een minimalist, die door middel van opeenstapelingen en herhalingen van soms maar een enkele drieklank tot monumentale muzikale structuren kan komen. In deze sonate maakte Sokolov een onvergetelijke indruk. Het leek alsof hij het werk ter plekke componeerde, contrastrijk en met een onovertroffen vormbesef.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden