Alleen letters zijn hun leven zeker

De boekenwereld worstelt met de rol van het e-book. Wat is de stand van zaken en wat brengt de toekomst?

E-books worden vaker besproken dan verkocht, lijkt het wel. De opiniepagina's van deze krant stroomden de afgelopen tijd vol met bijdragen van schrijvers en lezers. E-books zijn te duur, schreef de een. Ze zijn hun prijs waard, reageerde de ander. Vaak uit eigenbelang. Een schrijver moet er immers nog wat aan verdienen, een lezer wil graag goedkoop uit zijn. Er zijn nogal wat argumenten beschikbaar voor of tegen het e-book. Ze zijn duur, onveilig, je kunt ze niet cadeau doen én ze ruiken op de koop toe niet lekker naar inkt en papier. Als we ze al kopen. Tegelijkertijd zijn we allemaal net terug van de camping en daar zijn ze toch weer verdraaid handig, die e-books, met de complete Russische bibliotheek op het formaat van een doktersromannetje.

Niemand kent de volgende bladzijde van de boekenbranche. Zelfs de glazen bol van trendwatcher Hilde Roothart is op sommige plekken beslagen. Alleen letters zijn hun leven zeker.

HOE GROOT IS HET MARKTAANDEEL VAN LEGALE E-BOOKS IN NEDERLAND?

Van alle boeken die in de eerste helft van dit jaar werden besteld was 4,4 procent een digitaal boek. In omzet is dat 3,5 procent van de markt. In 2012 was nog 2,7 procent van alle betaalde boeken een digitaal boek en de omzet 2,3 procent van de markt, laat de brancheorganisatie van boekverkopers weten. Van alle Nederlandstalige titels die worden uitgegeven is 12 procent beschikbaar als e-book, berekende onderzoeksbureau GfK deze zomer.

EN HET MARKTAANDEEL VAN ILLEGALE E-BOOKS?

Volgens datzelfde GfK is voor één op de tien e-books niet betaald. Maar het aantal downloads is niet precies te meten. De Stichting Brein, de organisatie die opkomt voor het intellectuele eigendom van onder meer auteurs en muzikanten, stelt dat er naast de zogenoemde single downloads ook bestanden worden aangeboden waarin wel duizenden boeken staan. Toch laten piraten niet zo'n slagveld achter als eerder in de muziekindustrie.Volgens een recent onderzoek van de Universiteit van Amsterdam komt muziek downloaden het meest voor: 35,4 procent van de Nederlandse consumenten doet dat wel eens. Boeken nemen in het onderzoek de laatste plaats in; 13,4 procent plukt ze regelmatig van internet. Een stijging van 3,4 procent in de laatste zes maanden van 2012.

ZIJN BOEKENWURMEN DUS 'BESCHAAFDER' DAN MUZIEKFANATEN?

Dat zouden wij nooit durven te beweren. Sommige lezers laten zich er wel graag op voorstaan. De originele geest van de schrijver is wat waard, vinden ze. Die besteel je niet. Maar vaker toch worden de 'geur van inkt' en 'de romantiek van het papier' geroemd als argument tegen het e-book. De relatief lage downloadcijfers lijken dus eerder uit behoudzucht en liefde voor papier voort te komen dan uit een superieure moraal.

UITGEVERS MOETEN HUN E-BOOKS BETER BEVEILIGEN

Makkelijk gezegd. Zelfs als een boek niet digitaal wordt uitgebracht verschijnt het toch op internet door scans van papieren versies over te zetten naar een digitaal bestand. Een slot op e-books is technisch mogelijk, maar stuit op weerstand omdat lezers de nieuwste Dan Brown graag zonder gedoe aan vrienden uitlenen. Voorlopig voorzien uitgeverijen als De Bezige Bij hun e-books van een watermerk. Dat is een soort ip-nummer voor digitale boeken waardoor de koper van het e-book is te traceren. E-books met een watermerk zijn uitwisselbaar maar volgens advocaat auteursrechten Christiaan Alberdingk Thijm niet de oplossing: "Als ik zo'n e-book uitwissel en die ander zet hem op internet, dan komen ze bij mij terecht als de boosdoener."

Dan is er nog een juridisch verschil tussen het papieren en het elektronische boek als het gaat om verspreiding. Het betreft de zogeheten 'uitputting van het auteursrecht', die voorschrijft dat een papieren boek (net als een cd) wordt gezien als een drager en een e-book (net als een radio-uitzending) niet. Alberdingk Thijm: "Dat betekent dat je alleen fysieke boeken zonder toestemming mag doorgeven en verkopen. Kopiëren van boeken mag weer niet, tenzij voor eigen gebruik."

Dat gekochte e-books toch vaak (beperkt) kunnen worden uitgewisseld komt eenvoudigweg omdat de auteur of uitgever daar toestemming voor heeft gegeven.

ZIJN (E)-BOEKEN NIET VEEL TE DUUR?

Wie louter is grootgebracht met het papieren boek vindt euro 21,95 voor de laatste Arthur Japin geen gek bedrag. Tegelijkertijd groeit er een online-generatie op die niet beter weet dan dat letters en liedjes (ook) gratis (kunnen) zijn. De perceptie van een bestandje verschilt hoe dan ook van een tastbaar boek, dat bovendien veel meer kost aan productie en distributie. Uitgeverijen bieden e-books gemiddeld iets goedkoper aan maar op een enkele stunt na zijn de verschillen tussen boek en 'book' te klein. Over de prijs van een papieren Grunberg valt nog te twisten, maar een ontastbare Grunberg is te duur.

Verschillende uitgeverijen werken op het moment aan een soort Spotify voor boeken, een online dienst waarmee voor een vast bedrag per maand onbeperkt boeken kunnen worden gedownload.

WAT IS DE TOEKOMST VAN HET BOEK?

Dat weet zelfs trendwatcher Hilde Roothart van bureau Trendslator niet. "Het laatste woord hierover zal niet nu hier van mij zijn. De techniek gaat sneller dan mensen veranderen. Geen idee op welk platform we straks lezen." Roothart vindt de discussie over de vorm ook volstrekt zinloos. "Nu met die iPad-scholen ook weer. Het gáát helemaal niet om de vorm. We blijven heus wel lezen en schrijven."

Dat de boekenbranche klaagt over geslonken inkomsten door illegaal downloaden is volgens Roothart hun eigen schuld: "Uitgevers hebben niet goed nagedacht over een goed businessmodel voor e-books. Ik verwacht dat uitgeverijen grotendeels zullen verdwijnen omdat de auteurs van de toekomst zelf hun boeken gaan vermarkten."

Het papieren boek wordt volgens Roothart een exclusief bezit. "Vergelijk het met lp's van vinyl. Er zijn nog steeds langspeelplaten omdat mensen er toch waarde aan hechten een bijzonder exemplaar te bezitten. Maar het blijft een klein deel van de markt. Het grote volume van de boekenmarkt is aan het digitale boek." Dat betekent het einde van de fysieke boekenwinkel én van de bibliotheek, voorspelt Roothart. "Ik zie dat heel somber in. Mijn boekwinkel in de stad kan nooit bieden wat het internet biedt en als ik in de bibliotheek ben zie ik veel versleten boeken in de stellingen staan terwijl de bezoekers achter de computer zitten."

Zijn de lezers van de toekomst bereid om voor digitale bestanden te betalen? Roothart: "Jazeker. Gratis heeft zijn magie verloren. Klanten zullen erachter komen dat gratis waardeloos is."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden