Alleen in de muziek klinkt nog kritiek op politiek

Zimbabwanen spreken zich uit over een nieuwe grondwet, maar slikken onvrede over machthebbers in

'Ziko' is een straat aan de rand van Chitungwiza, een arme zusterstad van de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Het is er stoffig. Er zijn wat terrasjes met barbecues en aan weerszijden verkopen slagerijen en slijterijen hun waar. Aan het eind loopt de straat pardoes de weilanden in. Chitungwiza is MDC-gezind, de (oppositie)partij van Morgan Tsvangirai. Het platteland is traditioneel het terein van Zanu-PF van de huidige president Robert Mugabe. Ziko ligt exact op de grens.

In Ziko drinken Zimbabwanen regelmatig de zorgen van zich af. Norman zit aan tafel met een soldaat buiten dienst en drie andere mannen. Hij zucht diep als hij praat over 'de moeilijkheden' in zijn land: de massawerkloosheid (95 procent, aldus de Amerikaanse CIA), en de armoede. Ruim 70 procent van de Zimbabwanen leeft onder de armoedegrens. De soldaat zet ondertussen ontspannen het ene na het andere biertje aan zijn mond. Hij geeft rondjes en zit arm in arm met een knap meisje. "Een prostituee", fluisteren de mannen als het duo is opgestaan om vlees te halen. 'Ukafamba nava Mugabe unoita mari', luidt een strijdlied van Zanu-PF. Vrij vertaald: wie Mugabe steunt, zal rijk worden.

Op een politiek schizofrene plek als Ziko verwacht je deze weken veel discussie. Zimbabwe spreekt zich vandaag immers in een referendum uit over een nieuwe grondwet, die de macht van de president moet verminderen. De nieuwe grondwet is opgesteld door kopstukken van Zanu-PF en MDC. Maar de mannen aan de tafel praten niet over politiek. Ze hebben het over werk, vrouwen en de droogte die de oogst dreigt te verwoesten. Twee vrouwen in witte hesjes met daarop 'kiezersvoorlichting' worden straal genegeerd. Niemand twijfelt er aan dat het referendum zal resulteren in een 'ja'. Alle partijen sporen hun aanhangers aan voor de nieuwe grondwet te stemmen.

Bovendien vergaat het de mannen in Ziko niet eens zo slecht. "Zien wij er depressief uit?" relativeert Norman zijn eerdere verzuchtingen. Het beetje geld dat er nog in Zimbabwe wordt verdiend, is geconcentreerd rond de hoofdstad. Groter zijn de problemen op het platteland, waar boeren door de droogte moeten zwoegen om te overleven. Bovendien laait daar het geweld ook weer op. Want met het referendum begon ook de campagne voor de verkiezingen later dit jaar - al is een datum nog niet vastgesteld. Tot de voltooiing van de gezamenlijk opgestelde grondwet moesten MDC en Zanu-PF samenwerken, nu is de tijd van strijd weer aangebroken. "Beide partijen voeren campagne voor een ja-stem, maar doen dat vooral door verschillen op andere punten te benadrukken", stelt politiek analist Rashweat Mukundu.

Hoe gevaarlijk politieke polarisatie in Zimbabwe is, bleek rond de laatste verkiezingen in 2008. Zanu-PF stelde toen de overwinning veilig ten koste van 300 doden en 300.000 vluchtelingen. Mukundu denkt niet dat de komende verkiezingen net zo desastreus zullen verlopen. Daarvoor is het voor Zanu-PF te belangrijk dat internationale sancties worden verzacht. Toch zijn de eerste tekenen van nieuw geweld zichtbaar. "Iedereen met familie op het platteland kan je vertellen hoe groot de intimidatie is", zegt Mukundu. "MDC-stemmers krijgen geen voedselhulp en dorpelingen worden gedwongen naar bijeenkomsten te marcheren, waar Zanu-PF met geweld dreigt als zij op MDC stemmen. Bijna elk dorp heeft een Zanu-PF-post, waar mensen MDC-aanhangers kunnen verklikken."

Dus praten de mannen in Ziko liever niet over politiek. "Politiek is een verspilling van tijd", zegt een van hen cynisch. Maar als later op de avond een nummer van de Zimbabwaanse zanger Oliver Mtukudzi klinkt, fluistert hij: "Dit nummer gaat over een verkeerd bereide maaltijd. Dat eten staat voor het beleid van Zanu-PF. Kijk, dat is hoe wij nog wél kritiek uiten in Zimbabwe: met poëzie."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden