Alleen iemand met kaliber kan zich naaktheid permitteren

Choreogafe Anne Teresa De Keersmaeker zingt solo in '3Abschied': zo vals als een kraai, maar adembenemend integer. (FOTO HERMAN SORGELOOS) Beeld
Choreogafe Anne Teresa De Keersmaeker zingt solo in '3Abschied': zo vals als een kraai, maar adembenemend integer. (FOTO HERMAN SORGELOOS)

’Durft een festival dat zich toelegt een verbindende factor te zijn voor eigentijdse tendensen in de podiumkunsten het aan om naar het verleden te kijken?”, stelt Festivalleider Pierre Audi in zijn programmatoelichting.

Daar is helemaal niet zoveel moed voor nodig. Reflectie op het eigen danserfgoed is, tot vervelens toe, al járen bon ton in de internationale danswereld. Vooral de conceptuele dansmakers lijken er geen genoeg van te krijgen.

Dansers van de Franse choreograaf Boris Charmatz grepen terug op de postmoderne dansvernieuwer Merce Cunningham (1919-2009). Dansfoto’s uit het fotoboek ’Cunningham, 50 Years of Dance’ werden letterlijk op toneel nagebootst. Uit dit simpele concept met steeds wisselende tableaus ontstond een ’toevallige’ choreografie, zonder enige logica. Daarmee werd het dansstuk automatisch een blauwdruk van Cunninghams artistieke gedachtengoed als zodanig, waarin toevalsprincipes de dans van het betekeniskeurslijf bevrijdden.

Ook de Franse choreograaf Jérôme Bel plaatste Merce Cunningham centraal. Bel presenteerde in deze Holland Festival-editie het laatste deel van zijn dansersbiografieën waarin hij oudere dansers laat reflecteren op hun carrière. Na veel sterkere eerdere delen met de klassieke ballerina Veronique Doisneau en de Pina Bausch-danser Lutz Förster, voerde Bel nu de danser Cédric Andrieux ten tonele, die een monoloog afstak over zijn (grotendeels) onbevredigende verleden bij het gezelschap van Merce Cunningham. Af en toe danste Andrieux fragmenten uit Cunninghams balletten om zijn verhaal kracht bij te zetten. Bij vlagen was zijn dansante betoog best grappig, maar het leidde ook tot ergernis. Pas door deze samenwerking met Jérôme Bel was de 33-jarige danser na gaan denken over zijn artistieke identiteit, vertelde hij het publiek. Wij dachten: dat is laat. Zo werd het beeld van de volgzame en onmondige danser weer eens bevestigd.

Dezelfde Jérôme Bel kreeg ook de Vlaamse choreografe Anne Teresa De Keersmaeker aan de zielenknijp en dat resulteerde hier zeker níet in artistieke bloedarmoede. We keken ontroerd naar een dansvakvrouw die bereid is haar ziel en zaligheid met haar publiek te delen én haar onberispelijke internationale reputatie op het spel te zetten. Jérôme Bel trad op als regisseur van De Keersmaekers ’3Abschied’ en wist haar tot de naakte essentie van het door haar zo geliefde ’Lied von der Ende’ van Mahler te brengen. Met De Keersmaekers eigen solozang (zo vals als een kraai maar adembenemend integer) en onbeholpen dansimprovisatie (als een aangeschoten hertenjong en tegelijk krachtig en doorleefd) drong acceptatie rond dood en afscheid uit het lied tot op zielsniveau door. Aangetekend hierbij is dat alléén iemand van het kaliber van De Keersmaeker zich zo’n naaktheid kan permitteren, wat vraagtekens zet bij de algehele genietbaarheid van deze onderneming. Een deel van het publiek, waarschijnlijk uit op het soort genoeglijk muziekballet waarmee de choreografe naam maakte, kon dit artistieke egodocument minder goed waarderen en nam halverwege de kuierlatten.

Wat rest de dansmaker die bij het wezen van zijn of haar artistieke kunnen is aanbeland? Stilte. Anne Teresa De Keersmaeker, met drie stukken centrale maker in het festival, liet haar dansers in het groepsstuk ’The Song’ praktisch zonder muziek dansen, waarmee de boodschap tot de kern kon komen: wees zuinig op de wereld en op elkaar.

Bij een ander dansicoon, balletvernieuwer William Forsythe, kun je je na het zien van ’Angeloscuro’ afvragen of zijn kruit niet is verschoten. Hij voerde zijn dansers op als een stoet nachtmerrieachtige sprookjesfiguren uit een soort Plopsaland from hell. Theatraal en esthetisch volmaakt, maar volstrekt op afstand, ondanks de hippe installatieopstelling. Deze halte in Forsythes ontwikkeling werpt eerder een artistieke schaduw áchter- dan vóóruit, waarmee deze performance onbedoeld naadloos op Audi’s focus op traditie aansluit. Maar de dans moet wel vóórt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden