OPINIE

Alleen het slachtoffer van misbruik kan vergeven

Paus Fransiscus in Ierland. Beeld AFPAFP PHOTO / VATICAN MEDIA
Paus Fransiscus in Ierland.Beeld AFPAFP PHOTO / VATICAN MEDIA

Seksueel misbruik kon in de rooms-katholieke kerk maar doorgaan, omdat priester een verkeerde opvatting van vergeving hadden. Ook paus Franciscus realiseert zich kennelijk niet dat alleen het slachtoffer vergeving kan uitspreken, schrijft sociaal werker, filosoof en theoloog Jonathan Lambaerts.

De vraag waarom de katholieke kerk er maar niet in slaagt greep te krijgen op de misbruikschandalen die haar nu al jaren teisteren, weerklinkt in het licht van de recente onthullingen almaar luider. Een antwoord op deze vraag werd al in de meest uiteenlopende richtingen gezocht, maar niet op de meest voor de hand liggende plaats: de boodschap die de kerk uitdraagt.

Met paus Franciscus ligt die nadruk op de blijmoedige kant van het evangelie: Gods liefde is mateloos en vooral, onvoorwaardelijk. Niemand is ervan uitgesloten. Om die reden stelde de paus zich in het verleden steevast vergevingsgezind op. 'Wie ben ik om te oordelen?', opperde hij meermaals tijdens audiënties en interviews. Zelfs wanneer dit hem op het randje van de orthodoxie bracht.

Deze houding kwam zijn aaibaarheidsfactor ten goede, maar stilaan wordt de schaduwzijde ervan duidelijk. De nadruk uitsluitend leggen op vergeving kon alleen maar leiden tot de intussen bekende misbruiken. En tot een falende aanpak ervan. Als alles wordt vergeven, dan is alles toegestaan. Dat begrijpen de daders en zij die hen de hand boven het hoofd houden maar al te goed. Het verkeerd begrijpen van de vergeving voedde zo een permissieve cultuur en lijkt deze tot vandaag in stand te houden.

Vergeving is niet het gratuite kwijtschelden van iemands aandeel in een berokkend kwaad. Zij is geen verplichting, maar een gift die enkel het slachtoffer van dat kwaad (en dat is niet de kerk) toekomt om te schenken. Deze daad van liefde die zich sterker toont dan het verlangen om te vergelden, kan niet worden afgedwongen of uit handen worden genomen.

Theologisch falen

Hoe graag Franciscus deze boodschap ook in de praktijk wil brengen, vergiffenis moet van het slachtoffer komen. De regie van dit verhaal hoort in zijn handen te liggen. Dat lijkt Franciscus tot op vandaag niet te begrijpen en dit theologisch falen is misschien wel de voornaamste reden waarom de kerk er maar niet in slaagt deze vloek te bezweren. Pas als paus Franciscus deze drogredenering doorbreekt, kan er hoop op beterschap zijn.

Naast het verkondigen van de Blijde Boodschap werd de herders van de Kerk opgedragen de kudde te beschermen tegen de wolven. Dat is de rol die de kerk in deze crisis heeft te spelen en die Franciscus heeft te behartigen.

Jonathan Lambaerts doceert momenteel aan de hogeschool Thomas More in België.

Lees ook:

Paus praat over schuld, maar voor de slachtoffers van seksueel misbruik gebeurt er weinig

Paus Franciscus ging in Ierland diep door het stof: hij sprak over schuld en schaamte. Zijn tegenstanders vinden dat hij op moet stappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden