'Alleen deelakkoord is haalbaar, als de VS dat maar snappen'

Israëlische oud-minister hoopt dat ook Netanjahoe en Abbas weer gaan bewegen

JERUZALEM - Het was de Amerikaanse president Obama die het startsein gaf. Twee maanden geleden, bij zijn langverwachte bezoek aan Israël en de Palestijnse gebieden. Volgens vredesactivist en oud-minister van justitie Jossi Beilin kwam hij hier speciaal om slechts één zin uit te spreken: "Jullie, burgers van Israël, moeten iets doen om de regering te overtuigen". Dat wil zeggen: de regering overtuigen dat er een einde moet komen aan de bezetting.

Vandaag is Obama's minister van buitenlandse zaken in Jeruzalem en Ramallah. Voor de vierde keer in korte tijd. John Kerry wil de boel, na jaren van stilstand, in beweging brengen, en dat doet hij met missionair enthousiasme.

Jossi Beilin, die in de jaren negentig als minister namens de Arbeiderspartij nauw betrokken was bij de onderhandelingen in Oslo, heeft een gesprek met Kerry gehad - "ja, dit is echt een missie" - en volgt de reacties van politici en publiek nauwgezet.

"Na de speech van Obama applaudiseerden de mensen", zegt Beilin, "maar ze deden niks".

Demonstraties in Israël staan in het teken van lage inkomens, hoge prijzen, de spilzucht van de premier. Ze gaan niet over de Palestijnen. Beilin: "De meeste Israëliërs zullen instemmen met een akkoord, de meerderheid wil vrede". Maar dat is niet hetzelfde als ervoor in beweging komen. "Veel mensen hebben het gevoel: er is op dit moment geen brand, dus er is geen brandweer nodig."

Het zijn de leiders die de noodzaak moeten voelen, zegt Beilin. Hij doelt op de twee leiders die al jarenlang niet meer met elkaar praten: de Palestijnse president Abbas en de Israëlische premier Netanjahoe. "Abbas wil heel graag een akkoord, maar hij staat niet meer zo sterk als vroeger, hij spreekt niet namens Hamas en Gaza. En Netanjahoe zal uit zichzelf niets initiëren en geen concreet voorstel doen." Beilin zegt met beide heren te spreken.

"Als Abbas tegen Netanjahoe zegt: 'Dit is mijn landkaart, dit worden de grenzen, waar is de jouwe?', dan gaat Netanjahoe geen kaart tekenen. De landkaart die 'Mister Unclear' in zijn hoofd heeft, zou de hele wereld in lachen doen uitbarsten. Heel Jeruzalem, de Jordaanvallei. Netanjahoe is slim genoeg om zijn kaart op zak te houden."

Toch is Beilin niet geheel pessimistisch over de Israëlische premier. Netanjahoe ziet volgens hem dat er iets in beweging moet komen. Niet veel wellicht, maar iets. "Hij is bereid een interim-akkoord te sluiten over tijdelijke grenzen."

Voor Abbas is dat een lastig compromis, een staat met tijdelijke grenzen. Maar hij is bereid erin mee te gaan als er tegelijk een aantal algemene pricipes en een tijdpad wordt afgesproken, meent Beilin. "Nee, dit komt niet uit mijn verbeelding. Ik praat met hen. Dit is wat ze mij hebben gezegd."

Daarop volgt direct zijn grootste zorg. Dat Kerry de situatie niet goed begrijpt. "Kerry snapt dat er hooguit een deelakkoord kan komen. Dat er geen kans is te praten over Jeruzalem en de Palestijnse vluchtelingen. Maar hij dringt aan op definitieve grenzen. Daarmee begaat hij een enorme fout. Want Netanjahoe is absoluut niet bereid daarover te praten. Hij gelooft in de nederzettingen, die geeft hij niet prijs."

Kerry, die veel haast maakt - naar verluidt belt hij meerdere keren per week met Jeruzalem en Ramallah - zei onlangs dat de kans op een twee-staten-oplossing binnen anderhalf tot twee jaar is verkeken. Dat vindt Beilin 'een beetje lachwekkend'. "Jaren zeggen mij niks. Het kan morgen te laat zijn, God verhoede. Een auto-ongeluk dat door Palestijnen wordt gezien als een Israëlische moordpoging kan het vuur zo doen ontbranden. De ijslaag is heel dun, die kan zo breken, binnen een uur, terwijl wij hier zitten te praten. Daarom is het zo belangrijk dat er een overeenkomst komt. Al is het maar een tijdelijke, over een klein deel van het geheel."

Het ijzer smeden
De veranderende situatie in het Midden-Oosten is volgens Jossi Beilin reden om nu zaken te doen. Door de hechte sjiitische driehoek Syrië-Iran-Hezbollah is er namelijk een opmerkelijke tegencoalitie ontstaan: de soennitische Golfstaten, Egypte, Turkije, Israël, de Palestijnen en zelfs Hamas; iedereen zit in dit opzicht ineens in hetzelfde kamp.

Beilin: "Een unieke situatie, waarin John Kerry een kans ziet voor een overeenkomst tussen Israel en de Palestijnen. Netanjahoe is erg bezorgd over wat er in Syrië gebeurt, en wacht daarom liever af. Maar Kerry zegt hem: pak deze kans."

De Arabische Liga verklaarde onlangs akkoord te gaan met kleine grenswijzigingen voor een toekomstige Palestijnse staat. Dat gebeurde na consultatie van Kerry. "De mededeling zelf is niet revolutionair, de Palestijnen zijn daar al eerder mee akkoord gegaan. Het is vooral een groot cadeau aan Kerry."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden