Alleen de lijst onderscheidt de stad van het schilderij

Een officieel dagtochtje is het nog net niet, maar de hedendaagse stad trekt de laatste jaren steeds meer kunstkijkers aan, die louter voor het decor van modernistische architectuur komen. De wijk Kattenbroek in Amersfoort, de Filmwijk in Almere, de omgeving rond nieuwe musea in Groningen en Maastricht, het Museumpark in Rotterdam: we slenteren er doorheen alsof de gebouwen sculpturen zijn en het straatbeeld een schilderij. Kortom, de hedendaagse stad als museum.

De toeristische aantrekkingskracht van de hedendaagse stad hangt nauw samen met de groeiende populariteit van de architectuur. Drie gemeenten hebben dit heel goed begrepen: Amersfoort, Groningen en Rotterdam. Door een actief beleid op het gebied van actuele architectuur hebben de steden aan aantrekkingskracht gewonnen en zijn daarmee zelf een reisdoel geworden, in plaats van louter de musea die er te vinden zijn. En dat straalt weer af op de identiteit van de stad.

Amersfoort scoorde de laatste jaren hoog met de ongekend populaire wijk Kattenbroek. Ze is ontworpen door de architect en stedebouwkundige Ashok Bhalotra. Centraal in het ontwerp staan een cirkel, een kruis en een boog, die ineen geschoven de plattegrond van de wijk vormen. Vooraanstaande architecten als Piet Blom, Ben van Berkel, Rudy Uytenhaak, Atelier Pro en Alberts & Van Huut ontwierpen woningen, waarin een dynamisch spel van vorm en kleur de boventoon voert. De speelsheid die dit in het straatbeeld oplevert is een van de redenen dat Kattenbroek zo in trek is. De wijk bewijst dat wonen een feest kan zijn.

Het geslaagde initiatief van een visueel aantrekkelijke én stedebouwkundig en architectonische verantwoorde wijk, krijgt zijn vervolg in een tweede stadsdeel, waaraan momenteel hard wordt gewerkt: Nieuwland. In deze wijk zal het accent liggen op milieuvriendelijk bouwen, dezer dagen een zeer actueel onderwerp. Kattenbroek zelf wordt toeristisch ten volle benut, door middel van publikaties en rondleidingen. Het is een punt gescoord voor Amersfoort, maar ook voor de architectuur, die uit lijkt te groeien tot de populairste kunstvorm van de jaren negentig.

In Groningen wordt op meerdere architectonische en stedebouwkundige fronten gestreden. Er wordt gewerkt aan nieuwbouwwijken (Hoornse Meer en De Hunze) met de allure van Kattenbroek en er zijn de laatste jaren diverse geprofileerde gebouwen in de stad neergezet. Daarvan is Mendini's Groninger Museum de meest bekende, maar mogen het hoofdkantoor van de Gasunie ontworpen door Alberts & Van Huut, de roeivereniging van de hand van Gunnar Daan, de openbare bibliotheek van de Italiaan Grassi en het hoofdkantoor van de PTT naar een ontwerp van F.J. van Gool niet vergeten worden. En er staat nog meer aan te komen, met bijvoorbeeld het nieuwe stadhuis van Adolfo Natalini op de Grote Markt, waarvan de bouw inmiddels is begonnen.

De stad maakte zichzelf daarnaast tot decor voor vernieuwende kunst en architectuur door middel van projecten als 'Music Videos in Architecture' (met muziekpaviljoens van beroemde deconstructivistische architecten door de hele stad) en 'Stadsmarkeringen', een plan van Daniel Libeskind met eigentijdse stadspoorten langs de uitvalswegen van Groningen. Het benutten van de stad als decor voor kunst is niet nieuw, zoals in de afgelopen jaren projecten bewezen in Gent ('Chambres d'Ami', met hedendaagse kunst in huiskamers), Amsterdam ('Century '86', met kunst in monumenten) en Utrecht ('Nachtregels' met neon-kunstwerken aan gevels). Het hele stedelijk gebied werd in die projecten tot expositie-onderdeel gemaakt.

Ook in Rotterdam werd in 1988 zo'n 'openlucht'-manifestatie gehouden: een beeldenroute langs de Westersingel. Maar Rotterdam heeft toch vooral naam gemaakt als architectuurstad. Als er één gemeente is waarin al decennia lang het stadsbeeld tot museaal instrument wordt gemaakt, dan is het Rotterdam. Dat is te zien in het Museumpark, maar ook in de Kop van Zuid, een havengebied aan de overkant van de Maas ter hoogte van de binnenstad, dat momenteel wordt omgetoverd tot woon-/werkgebied.

Na de oorlog kon het platgebombardeerde Rotterdam een verfrissend nieuwe start maken. De dwangbuis van een uit de historie overgebleven stadsplattegrond werd afgeworpen en vernieuwende ideeën kregen vrij spel. Het leverde bijvoorbeeld de Lijnbaan op, een van de eerste overdekte en autovrije winkelpromenades.

Op het Weeda en langs de Maas liet Rotterdam merken sterke aspiraties te hebben om van de stad een Manhattan-aan-de-Maas te maken. Kantorenhoogbouw is nergens in Nederland zo sterk aanwezig als daar. Met name op het Weeda is de laatste jaren veel gebouwd en waan je je in het Newyorkse kantorendistrict.

Het Museumpark is de voorlopige bekroning van het openluchtmuseum voor hedenaagse architectuur dat Rotterdam steeds meer aan het worden is. In dit park-achtige gebied (naar ontwerp van Rem Koolhaas) kun je naar hartelust museumpjes kijken. De trek-pleisters zijn: Museum Boymans van Beuningen (een ontwerp van A. van der Steur uit 1935 met een nieuwe vleugel van Alexander Bodon uit 1972 en een recente uitbouw aan voor- en achterzijde van Hubert-Jan Henket, waarbij het ontwerp voor de voorzijde nog van Bodon stamt), de KunstHal (Rem Koolhaas, 1991), het Natuurmuseum (een stadsvilla uit 1851 van F. Metzelaar met een in aanbouw zijnde uitbouw van Mecannoo), het Nederlands Architectuurinstituut (Jo Coenen, 1993) en het Chabot Museum (een villa uit 1938/39 ontworpen door Gerrit Willem Baas en Leonard Stokla).

Als toetje krijg je er dan ook nog op de achtergrond het Erasmus Ziekenhuis van Arie Hagoort erbij. Het is een kaleidoscopisch overzicht van modernistische architectuur, zoals je dat in geen enkele andere stad aantreft. En het ligt gewoon op straat, je hoeft er geen kaartje voor te kopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden