Alleen criminele elite geniet in Srpska

PALE - Mooie auto's, luxe chalets en een ravissant nachtleven; het gaat de Bosnisch-Servische elite goed in de wetteloze en economisch aan de grond zittende Republika Srpska.

In Pale verrijst een nieuwe woonwijk van kapitale villa's die door de plaatselijke bevolking “ons Beverly Hills” wordt genoemd. Het geld voor de bouw is verdiend met smokkel, zwarte handel en andere criminele activiteiten.

“We bouwen paleizen voor onze farao's”, zegt metselaar Mica Spasic, terwijl hij bezweet aan een enorm chalet werkt voor Momcilo Krajisnik, het Servische lid van het driekoppige Bosnisch-Servische presidium. “De armoedzaaiers verrichten slavenwerk voor de rijken”, zegt Spasic, die na een twaalfurige werkdag 18 gulden krijgt. Daarmee behoort hij nog tot de gelukkigen, want slechts een op de tien Bosnische Serviërs heeft werk.

De nieuwe huiseigenaar, Krajisnik, is een bondgenoot van Radovan Karadzic. Hij nodigde het Joegoslavië-tribunaal gisteren uit om een onderzoek in te komen stellen tegen zijn voorman. Desnoods kan er dan in Srpska een “eerlijk” proces tegen hem worden gehouden.

Beide 'heren' zijn door de Bosnisch-Servische president Biljana Plavsic beschuldigd van smokkel en zwarte handel in hout, alcohol, brandstof en sigaretten. Karadzic is sinds een jaar ambteloos burger - in het vredesakkoord van Dayton staat dat verdachten van oorlogsmisdaden geen leidende functie mogen vervullen in het naoorlogse Bosnië. Maar hij blijkt vrijwel immuun voor de beschuldiging van de hoogste gezagsdraagster in de republiek. Karadzic bestiert nog steeds het politieapparaat.

Terwijl de elite de avonden doorbrengt in restaurants met traditionele muziek en vrouwen in weinig verhullende kleding, lijken de meeste Bosnische Serviërs te berusten in hun lot. Veel van de bouwvakkers in Pale zijn Serviërs die meer dan een jaar geleden uit Sarajevo vluchtten toen de stad onder moslim-Kroatisch bestuur kwam. Leiders als Krajisnik zetten hen aan tot vertrek, omdat samenleven met de moslims “een hel” zou zijn.

Zo'n driehonderd van hen wonen nu in de tot ruïnes verworden ski-hotels op de berg Jahorina, op 20 kilometer van Pale. De daken lekken en de kamers stinken omdat er zoveel mensen op elkaar wonen. “We leven als ratten”, zegt de 70-jarige Dragica Klacar in hotel Sator. Ze houdt haar dagelijks rantsoen omhoog: een mok bonensoep en twee dikke schijven brood.

Er heerst grote armoede. De meeste fabrieken liggen stil, ouderen krijgen geen pensioen, en ambtenaren, artsen en onderwijzers krijgen hun maandsalaris van 100 gulden meestal een halfjaar te laat. Ongeveer eenderde deel van de 900 000 Bosnische Serviërs is nog steeds ontheemd als gevolg van de oorlog. Nu de nood zo hoog is en veel goederen zo schaars, tiert de misdaad welig.

De Bosnisch-Servische republiek heeft slechts een fractie ontvangen van de 3,6 miljard gulden aan buitenlandse hulp die sinds het verdrag van Dayton van 1995 aan Bosnië is gegeven, vooral omdat ze zich niet aan de afspraken houden. Kroatische en moslim-vluchtelingen mogen niet terugkeren, en de Serviërs weigeren verdachten van oorlogsmisdaden als Karadzic uit te leveren aan het Joegoslavie-tribunaal in Den Haag. “We verkopen onze identiteit niet voor een handvol dollars”, zegt premier Gojko Klickovic.

Volgens presidiumlid Krajisnik speelt president Plavsic “een doorzichtig spel. Ze misbruikt de armoede voor eigen politieke doeleinden.” De bevolking is niet onder de indruk van de confrontatie Plavsic-Karadzic. “Wie er ook wint, wij zijn verdoemd”, zegt Marija Katic, die sigaretten verkoopt in de hoofdstraat van Pale. “We zijn schapen die op de slachtbank wachten.” Een zwarte Mercedes zoeft langs haar kartonnen tafel. Het opgewaaide stof doet Marija kuchen. “Daar gaat een van die gangsters”, zegt ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden