Alleen Bob Dole weet wie zijn 'running mate' wordt De vice-president van de VS kan zich niet profileren naast het staatshoofd

SAN DIEGO - “Het vice-presidentschap? Ach, dat is net zo van belang als een emmer slijm”, schamperde een halve eeuw geleden Alban W. Barkley, de man die president van de Verenigde Staten zou worden als Harry Truman in het harnas zou sterven.

Alban W. Barkley? Er zal nauwelijks een Amerikaan te vinden zijn die anno 1996 zegt: “Oh ja, die.” En toch speculeert politiek Washington al weken over de vraag wie de 'running mate' - de kandidaat-vice-president - wordt van Bob Dole, de Republikeinse rivaal, het komend najaar, van Bill Clinton voor het Amerikaanse presidentschap.

Morgen, zo staat vrijwel vast, zal Dole in zijn geboorteplaats Russell (Kansas) bekend maken op wie zijn keus is gevallen. Naaste medewerkers van de Republikeinse oud-senator hebben bekend gemaakt dat het aantal kandidaten is teruggebracht tot drie. Officieel althans, want er wordt rekening mee gehouden dat Dole uiteindelijk nog een vierde mogelijkheid achter de hand heeft, waar zelfs zijn staf geen weet van heeft. Want Dole heeft steeds gesteld dat hij zijn keus geheel zelfstandig zal maken en dat, als hij ermee naar buiten komt, alleen zijn vrouw Elizabeth er van op de hoogte zal zijn.

Zeker, het vice-presidentschap stelde ten tijde van Truman weinig voor en de man die, zoals het heet, slechts een hartslag van het presidentschap afzit is lange tijd nooit uit de schaduw gekomen van het Amerikaanse staatshoofd. Wie zegt de naam Spiro Agnew nog wat? Hij is toch echt dik vier jaar vice-president van de VS geweest voor hij eind 1973 wegens een belastingschandaal het veld moest ruimen. En sinds 1945 zijn alleen Richard Nixon en George Bush op eigen kracht van 'vice' president geworden.

De positie van de vice-president is politiek gezien niet te benijden. Hij wordt geacht een teamspeler te zijn, wat betekent dat hij zich tijdens zijn ambtsuitoefening naast de president niet kan profileren. En dat heeft tot gevolg dat, als hij ambitie heeft om zijn 'baas' op te volgen, iedereen roept: “Maar hoe luiden zijn ideeën dan?” Toch maakt iedere nieuwe presidentskandidaat telkens weer een nummer van het kiezen van een running mate, want die nummer twee kan net dat extra groepje kiezers aanleveren dat hem - want de Verenigde Staten moeten nog steeds de eerste vrouwelijke kandidaat voor het Witte Huis leveren - naar het presidentschap tilt.

Er gelden dan ook een paar gouden regels. Als de kandidaat-president uit het politieke centrum Washington komt - als Senator, vice-president of minister - dan doet hij er goed aan zijn maatje uit de provincie te halen - een gouverneur dus. En omgekeerd. Gouverneur Jimmy Carter koos Senator Walter Mondale en gouverneur Bill Clinton koos Senator Al Gore. 'Gouverneur' Ronald Reagan koos Washington-insider George Bush. Maar het is geen wet van Meden en Perzen. Senator John F. Kennedy nam senator Lyndon Johnson en vice-president George Bush verkoos Senator Dan Quayle.

Een andere regel is de regionale aanvulling. Dus als je als presidentskandidaat uit het westen of noorden komt, dan kies je je running mate uit het oosten of zuiden. Zo koos de 'Mid-westerse plattelander' Walter Mondale voor de New Yorkse grootstedeling Geraldine Ferraro en de Bostonian Michael Dukakis voor de Texaan Lloyd Bentsen. De afgelopen tien jaar is ook regelmatig gespeculeerd dat er een tweede man uit de wereld van de 'hispanics' zou worden gerecruteerd omdat deze groep kiezers steeds belangrijker wordt. En er wordt rekening mee gehouden dat er over vier jaar of bij de Democraten of bij de Republikeinen een vrouw op de ticket zal komen.

De Republikeinen hadden dit jaar al een vrouw beschikbaar in de persoon van de gouverneur van New Jersey, Christy Todd Whitman. De rechtervleugel van Dole's partij wil echter alleen een kandidaat accepteren die tegen de bestaande abortusvrijheid is en Whitman is, zoals vrijwel alle invloedrijke vrouwen in de Republikeinse partij, 'pro-choice' - vóór keuzevrijheid voor de zwangere vrouw.

De Republikeinse leiding heeft zich het vuur uit de sloffen gelopen om een andere prominente kandidaat aan Dole te kunnen koppelen. Onder het motto dat hij in het voetspoor zou kunnen treden van de held van de tweede wereldoorlog Dwight Eisenhower, die tussen 1952 en 1961 president was, is er om het hardst getrokken aan generaal Colin Powell, de held tegen wil en dank van de Golfoorlog. Maar Powell, die eerst werd gepolst voor de presidentskandidatuur en later voor de post van tweede man, heeft nee gezegd, naar het heet onder druk van zijn vrouw Alma. Ook Powell is trouwens voor keuzevrijheid inzake abortus.

Lange tijd is er van uitgegaan dat Dole zijn keus zou laten vallen op een van de gouverneurs van de belangrijke industriestaten in het Midden-Westen. Michigan, Illinois en Ohio stemden in het verleden steevast Democratisch, maar dat is aan het veranderen. Dit jaar behoren ze tot de zeven, acht staten die de doorslag kunnen geven of de marges klein kunnen maken. Dus stonden de gouverneurs John Engler van Michigan, Jim Edgar van Illinois en George Voinovich van Ohio hoog op de lijst. Bovendien zijn ze alledrie katholiek en Dole kan wel een opstapje in deze traditioneel Democratische kiezersgroep gebruiken.

Alleen Engler behoort naar de mening van de kenners nog tot de groep, waaruit Dole dus uiteindelijk zijn keus maakt. En hij staat niet eens bovenaan de lijst. Dat is senator Connie Mack uit Florida, een staat die dit jaar van groot belang is. Of Senator John McCain uit Arizona, die een glorieus oorlogsverleden heeft als Vietnam-krijgsgevangene. Of oud-gouverneur Carroll Campbell uit South Carolina, die het zuiden van de VS voor Dole kan binnenhalen. Of wordt het toch 'mister X', de onbekende. Ineens is daar sinds donderdag de naam van de oud-minister, die sinds lang de lieveling is van de gewone Republikein en het sociale gezicht van de partij vertegenwoordigt: Jack Kemp. Het zou de verrassing van het jaar zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden