Alleen bijen zijn nóg socialer

Bioloog Dirk Draulans is optimistisch over onze toekomst

Biologen duiden gorilla's, bavianen en chimpansees altijd aan als sociale dieren. Toch wijst hun gedrag niet altijd in die richting. De dominante silverback duldt vrijwel alleen zijn eigen zoons in zijn directe omgeving. Bavianenmannen laten vrouwtjes geregeld creperen door hen met geweld de toegang tot eten te ontzeggen. En als je achthonderdduizend chimpansees bij elkaar zou zetten in Amsterdam, kun je rekenen op een bloedbad.

Dit zijn paradoxen die de Vlaamse bioloog en wetenschapsjournalist Dirk Draulans (1956) ons voorschotelt in 'Samen voor ons eigen' - zijn vlot geschreven boek over de biologie achter het sociale karakter van mensen én van dieren.

In België werd Draulans bekend als redacteur van het tijdschrift Knack, voor Nederlanders is hij vooral die journalist die mee was op het VPRO-schip Beagle. Zijn vorige boek 'Het succes van slechte seks' was binnen het genre van de populair-wetenschappelijke boeken een bestseller.

Draulans' boek geeft reden tot optimisme. Ondanks onze oorlogen en genocides doen we het zo slecht nog niet, en met het groeien der welvaart lijken we alleen maar socialer te worden. Vooral vrouwen hebben daar voordeel bij: zij zijn gemiddeld beter in samenwerken dan mannen, en dat geeft ze een voorsprong in onze netwerkmaatschappij. Alleen de bijen in een bijenkorf zijn nog socialer, schrijft Draulans, maar die vergelijking is niet eerlijk: deze insecten zijn allemaal familie van elkaar. De bioloog pleit dan ook voor meer vrouwen in de wetenschap, in het bedrijfsleven en de politiek: "We worden van ons paard geslagen met rapporten over de uitzonderlijke kwaliteiten van vrouwen als leiders."

Draulans behandelt niet alleen de eeuwige man-vrouwkwesties, hij zoemt van onderwerp naar onderwerp. Hij begint bij onze evolutionaire geschiedenis, en schenkt bijzondere aandacht aan de penisstekels die chimpansees nog wel hebben, maar menselijk mannen verloren zijn. Zonder weerhaken op de piemel duurt de seks langer en is hij - vooral voor het vrouwtje - plezieriger. Dat komt de partnerband ten goede. Vervolgens voert Draulans ons langs de speltheorie, de geschiedenis van de landbouw, de genetica van stadsbewoners, de omgang van wetenschappers met fraude, het Stanford Prison-experiment (waarbij proefpersonen willekeurig gevangene of cipier werden, en er vrijwel onmiddellijk machtsmisbruik ontstond), vampiervleermuizen die noodlijdende buren helpen door bloed in hun mond te kotsen en nog veel meer.

Het is allemaal helder opgeschreven, en soms staat er zelfs een geestigheidje tussen. In principe zou seks tussen Neanderthalers en moderne mensen mogelijk zijn, schrijft Draulans. "Er zijn immers ook mensen die seks hebben met honden, of met schrijver Herman Brusselmans." Maar gaandeweg rijst de vraag waarom de lezer dit allemaal moet weten. Er wordt geen prangende vraag beantwoord, er zijn geen grote doorbraken in de sociobiologie of psychologie die een update over de materie rechtvaardigen. Het inzicht dat aardigheid nuttig is, hebben de meeste mensen al meegekregen via Sesamstraat. De voornaamste reden voor dit boek lijkt te zijn dat Dirk Draulans zin had om een boek over sociale mensen te schrijven.

Het geheel lijkt bovendien met grote haast geschreven, zoals wanneer Draulans Hitler in één adem noemt met de milieubeweging, of Burgers' Dierenpark situeert in het plaatsje Apenheul.

Nog een waarschuwing: Draulans schrijft in het soort Vlaams waarvan Hollandse televisiemakers vinden dat het ondertiteld moet worden. Wie struikelt over woorden als 'geplogenheden' of 'palaver' kan het boek beter ongelezen laten. Ook de vele grappen over het Belgische koningshuis of andere beroemde Belgen veronderstellen een bekendheid met onze Zuiderburen die niet elke Nederlander heeft.

Dirk Draulans: Samen voor ons eigen. Sociaal gedrag van de prehistorie tot de Facebookgeneratie. De Bezige Bij, Antwerpen; 320 blz, € 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden