Alleen al de boeiende levens van Jones, Schillebeeckx en Day maken dit boek waardevol

Stephan van Erp: De onvoltooide eeuw. Voorlopers van een katholieke cultuur. Valkhof Pers. 160 blz, euro 15,95 ****

De auteur

Stephan van Erp is sinds een klein jaar hoogleraar fundamentele theologie aan de katholieke universiteit te Leuven. Eerder doceerde hij theologie en ethiek aan de universiteiten van Tilburg, Nijmegen en Groningen.

De thematiek

Wie denkt aan katholieke cultuur, denkt al gauw aan het 'Rijke Roomsche leven'. Een tijd waarin de katholieke gemeenschap hecht en gesloten was, en de boze buitenwereld met argwaan tegemoet werd getreden. Een cultuur die in verval raakte toen de kerken na de jaren zestig leegliepen.

Maar dit boek laat zien dat er ook een andere katholieke cultuur in opkomst is geweest. Een die een open houding naar de moderne buitenwereld had. Deze andere katholieke cultuur is vaak onderbelicht gebleven, want net toen ze de kerkelijke top begon te beïnvloeden, in de tijd van het Tweede Vaticaanse Concilie, was de ontkerkelijking in het Westen al in een vrije val terechtgekomen.

Stephan van Erp laat zien hoe deze onvoltooide katholieke cultuur eruitzag, aan de hand van de biografieën van drie katholieken: de Britse soldaat en kunstenaar David Jones, de activiste Dorothy Day en de theoloog Edward Schillebeeckx. Voor deze drie - van wie de eerste twee zich pas later tot de katholieke kerk bekeerden - gold dat het katholieke geloof hen in staat stelde om al het menselijke te omarmen, met alle schoonheid én ellende die daarbij hoort. Zij waren geen woordvoerders van een wereldvreemde club gelovigen, maar stonden met beide benen op de grond. Ze hielden de wereld geen onhaalbare idealen voor van hoe het wél zou moeten, maar herkenden Gods daden in elk onvolkomen moment van bevrijding of barmhartigheid. Alle drie ontleenden ze aan het katholieke geloof hun 'sacramentele' visie op de werkelijkheid: de wereld is een teken waardoorheen God zichtbaar wordt.

Belangrijke stelling

Deze mensen overkwam iets: ze zagen opeens Christus in het menselijke, in het kwetsbare, midden in de wereld, en getuigden daar vervolgens van. En zo werden ze zelf een teken van God. Geloven is dus, zegt Stephan van Erp, niet simpelweg een praktijk die je kunt navolgen, of een levensbeschouwing waarvan je overtuigd kunt zijn. Geloven is: teken van God worden en Christus in ieder mens zien.

Mooiste zin

'Jones zag Christus op het slagveld, terwijl hij de werkelijkheid van de oorlog schilderde, en omdat hij Christus zag, kwam heel de oorlog in een nieuw licht te staan. Day zag Christus aan de keukentafel, terwijl zij samen at met de dakloze en werkloze, en omdat zij Christus zag, keek zij verder dan de verlorenheid van de situatie en het gebrek van deze hongerige.'

Reden om dit boek niet te lezen

Het is helaas af en toe behoorlijk lastig om de aandacht bij dit boek te houden. De inleiding waaiert erg uit en het blijft ook lang onduidelijk wat nu die onvoltooide eeuw precies is. Dat maakt dat je zo nu en dan niet meer precies weet waar het boek ook alweer over ging.

Reden om dit boek wel te lezen

De boeiende levens van Jones, Day en Schillebeeckx maken het lezen van dit boek op zichzelf al de moeite waard. Maar Stephan van Erp maakt overtuigend duidelijk dat deze mensen niet simpelweg een verfrissende 'stijl' hanteren, maar representant zijn van een echt nieuwe en veelbelovende theologie. Hier is een manier van geloven, een geloofscultuur, aan het werk die om doordenken en vooral voortzetting vraagt. Voor de katholieke kerk in het ontkerkelijkte Nederland biedt dit kleine boekje dan ook een belangrijke denkrichting (maar ook voor protestanten op weg naar 2025 kan het zeker geen kwaad hiervan kennis te nemen). Maar vooral maakt het nieuwsgierig naar wat deze kersverse hoogleraar nog meer te zeggen heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden