Alledaags racisme met humor blootgelegd

Race, Het Nationale Toneel. Mark Rietman (l), Romana Vrede (r). Beeld RACE- Het Nationale Toneel - Mark Rietman, Romana Vrede - fotograaf Kurt Van der Elst

Race
Nationale Toneel
****

Het gaat in een rechtszaak niet om de waarheid. Het gaat om het winnen. Beide partijen, aanklager en verdediger, willen winnen. Met manipulatie als belangrijkste gereedschap.

Het is nauwelijks meer dan een tussenzinnetje, waarin deze opvatting voorbijkomt, maar cruciaal voor toon en betekenis van het toneelstuk. In 'Race' (2009) heeft toneelschrijver/filmer David Mamet een boeiende vorm gevonden voor het thema racisme. Niet door zwart en wit tegenover elkaar te zetten, maar door te laten zien dat, zodra van kleur sprake is, denken en doen daar als vanzelf door bepaald worden.

In 'Race' wordt een rijke witte man beschuldigd van verkrachting van een zwarte vrouw. Hij zoekt zijn heil bij een advocatenkantoor met een witte en een zwarte partner, wat een slimme manoeuvre lijkt. Het pakt anders uit, met name door een pas aangenomen, zwarte stagiaire.

Een rechtszaak is dramatisch een prachtig vehikel voor het wegen van vooroordelen. 'Race' treedt in die zin in de sporen van een stuk als het beroemde 'De twaalf gezworenen' van Reginald Rose uit 1954, maar is venijniger en actueler. Hier worden vooroordelen niet doorgeprikt, maar zichtbaar als doodnormaal element in onze maatschappelijke orde.

Onderlinge omgang en verhoudingen

Dat 'Race' speelt in een Amerikaans rechtssysteem, is daarmee geen kwestie meer. Het gaat om de allengs duidelijker invloed van huidskleur op onderlinge omgang en verhoudingen. Hier op een klein bureau, waar witte partner Jack (een fenomenale Mark Rietman) het gezag naar zich toe heeft getrokken en de bevelen uitdeelt, en waar zwarte partner Henry (rake typering van Werner Kolf in zijn eerste grote toneelrol) zich aan de regels heeft geconformeerd om boven de middenmoot uit te kunnen stijgen. Ook stagiaire Susan kent alle trucs, zoals flirten met de witte baas om zijn (onderbuik)vertrouwen te winnen. Om des te effectiever bestaande afspraken af te kunnen breken. Triomfen baart dat niet. Aan het eind zijn er slechts verliezers. 

Regisseur Eric de Vroedt jaagt 'Race' in een snerpend tempo over het toneel, met een kale kantoorambiance en een kolonialistisch portret als contrapunt. Het geeft humor en ruimte aan het thema en benadrukt het universeel klakkeloze van alledaags racisme. Net als de gezongen statements van de drie hoofdrolspelers, met als uitschieter dat van Romana de Vrede, die vilein haar steile pruik als opgelegde stijlfiguur naar de prullemand verwijst.

In zijn debuut als nieuw artistiek leider van het Nationale Toneel heeft De Vroedt alvast korte metten gemaakt - en laten maken - met clichés.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden