Analyse

Alle pijlen op de begroting van veiligheid en justitie

Het kabinet luistert vanuit Vak K naar Kees van der Staaij (SGP) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld anp
Het kabinet luistert vanuit Vak K naar Kees van der Staaij (SGP) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer.Beeld anp

Gatenkaas. Een verschrikking. Broddelwerk. Met deze typeringen kwam de begroting van het ministerie van veiligheid en justitie er gisteren tijdens de eerste dag van de Algemene Beschouwingen niet best van af. Oppositiepartijen vielen de VVD aan op het thema dat geldt als stokpaardje van de liberalen: veiligheid. Als de partij dat onderwerp zo belangrijk vindt - het voegde de term vijf jaar geleden nota bene toe aan de naam van het departement - waarom stapelen de problemen bij het ministerie zich dan op?

Wat is er aan de hand?
De problemen stonden gisteren letterlijk voor de deur: duizenden politieagenten protesteerden rondom het Binnenhof tegen de stroperige onderhandelingen over een nieuwe cao. Tel daarbij op de stokkende reorganisatie bij de politie, rechtbanken die sluiten en lagere ophelderingspercentages bij misdrijven.

Daar kwam op Prinsjesdag een hard rapport bij over bezuinigingen op het Openbaar Ministerie. Die zijn onhaalbaar en riskant als het kabinet vasthoudt aan de lange lijst van misdrijven die het wil bestrijden, aldus de onderzoekers. Pijnlijk, zo kort nadat het OM een tik op de vingers heeft gekregen vanwege fouten in het dossier van Bart van U., verdacht van de moord op oud-minister Els Borst. "Vijf jaar VVD-bewindslieden op Justitie, en het is nog nooit zo'n puinhoop geweest", zei D66-voorman Alexander Pechtold.

Kan de oppositie nog wat veranderen aan die begroting?
In theorie kan de coalitie de justitiebegroting onveranderd door de Tweede Kamer loodsen en duimen dat het in de Eerste Kamer ook goed komt. Begrotingen wegstemmen is daar geen gewoonte. Maar het kabinet heeft in de Eerste Kamer met 21 van de 75 zetels een flinke minderheidspositie. Houdt het zich doof voor de kritiek van de oppositie, dan zal dat niet bepaald sympathie wekken.

Denk maar niet dat senatoren soepeler zijn, waarschuwde Pechtold. "Als wij hier zo kritisch zijn, maak daar dan maar je borstje nat." Daarbij heeft het kabinet rekening te houden met drie omstreden wetsvoorstellen die nog door de Eerste Kamer moeten, terwijl de bijbehorende bezuinigingen al zijn ingeboekt in de begroting.

Om welke drie wetsvoorstellen gaat het?
Allereerst wil het kabinet een financiële bijdrage innen van gevangenen. Dat moet 65 miljoen euro per jaar opleveren, maar veel partijen verwachten dat het plan meer kost dan het oplevert, 'want van een kale kip kun je niet plukken'.

Verder wil het kabinet jaarlijks 85 miljoen besparen op de rechtsbijstand. De Eerste Kamer vreest dat dit de toegang tot het recht belemmert en dwong dit voorjaar een onderzoek af naar de stijgende kosten voor de betaalde rechtshulp. De resultaten moeten er eind november zijn, waarna de senaat het plan definitief kan blokkeren.

Tot slot wil het kabinet de griffierechten verhogen, waardoor burgers meer moeten betalen voor de gang naar de rechter. Goed voor 45 miljoen euro per jaar. Dit voorstel moet nog door beide Kamers.

Met welke alternatieven komt de oppositie?
Op de SGP na wilden alle oppositiepartijen in 2012 bezuinigen op veiligheid, getuige hun verkiezingsprogramma's. Nu klinken andere geluiden: het CDA wil er 200 miljoen euro bij voor veiligheid door banenplannen te schrappen. De SP 340 miljoen, te betalen door softdrugs te legaliseren - iets waar D66 ook voor pleit. SGP-leider Kees van der Staaij maakt een andere keuze. Als het economisch weer beter gaat, "waarom dan wel geld uitgeven voor de peuteropvang en niet voor de veiligheid in Nederland?"

Komt de coalitie in beweging?
VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra distantieerde zich van de term 'houtjetouwtjebegroting', gebruikt door Arie Slob (ChristenUnie). Maar hij zei ook: "Ik zal er eerlijk over zijn, de justitiebegroting is niet de meest geweldige begroting van justitie die ik in de geschiedenis heb gezien". En: "Ik ben altijd bereid om te kijken of er extra geld naar veiligheid kan worden geschoven als dat nodig is." Daarmee lijkt hij voor te sorteren op een oplossing. Die oplossing kan zijn dat er geld van andere ministeries komt. Bij Veiligheid en Justitie valt er geen geld meer weg te schrapen, aldus Zijlstra.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden