Alle onderbuikgevoelens ten spijt gaat het goed met de jeugd

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

De hoogopgeleide elite maakt veel heisa over verwende beeldschermkinderen en losgeslagen jongeren, maar de meeste Nederlandse ouders hebben helemaal geen opvoedproblemen. Het rapport dat het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) vandaag uitbrengt doorloopt de complete staat van het kind: van onderwijs, gezondheid en voeding tot drankgebruik, mishandeling en crimineel gedrag. Tegelijk is het een statement tegen al te boude beweringen en ongefundeerde meningen.

Maaike Bezemer

Door discussies over achterbankkinderen - die in de auto naar vioolles worden gereden - of de egocentrische pretparkgeneratie van binge-drinkende jongeren, is de balans een beetje zoek, stelt Kees Bakker, sociaal pedagoog en oprichter van het NJi. Als je alles op een rijtje zet gaat het best goed met de jeugd van tegenwoordig. Een kleine kwetsbare groep - zo'n 10 tot 15 procent van de 2,5 miljoen gezinnen - draagt de grootste ellende. Maar die hoor je niet.

Bakker ziet al te veel onderbuikdebatten en populisme. Tot hoogleraren aan toe. "Prima dat wetenschappers zich in het debat mengen en meedoen aan de duiding. Maar je ziet wel uitglijders."

Zo ziet professor Jan Derksen van de Radboud Universiteit een verband tussen de enorme groei van de jeugd-ggz en de 'moderne' opvoeding. Volgens hem loopt de achterbankgeneratie, juist omdat ze de hemel in wordt geprezen, een verhoogd risico op angststoornissen en depressie. Bakker: "Ik vind dat absurd."

Gesteund
Klagen over de jeugd is zo oud als de wereld. Bakker: "Socrates had het al over gebrek aan respect voor ouderen. Maar in werkelijkheid hebben jongeren van nu een goede relatie met hun ouders. Echte generatieconflicten zijn er niet meer, kinderen voelen zich gesteund." Volgens de Unicef-rating die het welbevinden van kinderen in de 29 rijkste landen vergelijkt, zijn kinderen het beste af in Nederland. "Dus kennelijk doen we toch iets goed."

Over het algemeen zijn Nederlandse kinderen kerngezond. Landelijk onderzoek wijst op een sterk neerwaartse trend in het gebruik van alcohol, tabak en cannabis. En nee, jongeren gaan niet eerder met elkaar naar bed dan tien, twintig jaar geleden. De gemiddelde leeftijd is 16,6 jaar, voor jongens én meisjes.

Bij het huidige kabaal over slecht opvoeden moet een pas op de plaats worden gemaakt, vindt het NJi. Maar Bakker wil ook niet de problemen van een kleine groep bagatelliseren omdat het met het overgrote deel goed gaat. Zo is 15 procent van de Nederlandse kinderen te dik. In de groep van 15 tot 19 jaar is het aantal alcoholvergiftigingen met 82 procent gestegen in vijf jaar tijd. En er worden veel meer kinderen onder toezicht gesteld of uit huis geplaatst dan twintig jaar geleden.

Eenoudergezinnen
Bakkers zorg gaat echter vooral uit naar kwetsbare gezinnen - eenoudergezinnen, ouders met een lage opleiding of families die onder de armoedegrens leven. Een groep die er in de afgelopen decennia niet heel veel op vooruit is gegaan. Bakker: "Bij die kwetsbare gezinnen mag je aannemen dat kinderen minder gepamperd worden. Toch zie je juist daar meer ellende."

Zo heeft 25 procent van de vmbo-leerlingen problemen met 'welbevinden' en gezondheid, tegenover 10 procent van de vwo-leerlingen. Vmbo'ers roken en drinken meer én vaker dan havisten en vwo'ers . Een zeer lage opleiding van de ouders is een sterke risicofactor voor alle vormen van kindermishandeling. En ook is er een verband tussen pesten en schoolniveau: vmbo-leerlingen pesten vaker en zijn ook vaker de klos als er gepest wordt. Bovendien zijn leerlingen uit gezinnen met een 'lage mate van welvaart' vaker slachtoffer van pesten dan leerlingen uit rijkere gezinnen.

Experimenten
Daar komt bij dat ouders met een lager inkomen minder makkelijk gebruik kunnen maken van voorzieningen. Wat dat betreft houdt het kennisinstituut de overheveling van de jeugdzorg naar gemeenten nauwlettend in de gaten. "Het uitgangspunt om zorg dichter bij de mensen te brengen is prachtig, het kan waarschijnlijk ook beter met minder geld", denkt Bakker. "Maar er wordt heel wat geëxperimenteerd met die wijkteams. En kwetsbare groepen heb je nu eenmaal minder in het vizier, zeker in een participatiemaatschappij waar de nadruk ligt op zelfredzaamheid." Hij ziet ook grote regionale verschillen. De jeugd in Overijssel scoort op veel vlakken beter dan die in Flevoland of Noord-Holland.

En dan is er nog het passend onderwijs. Scholen moeten tegenwoordig ook kinderen opnemen die extra zorg nodig hebben. Het is een goede plek om vroegtijdig hulp te bieden, elk kind gaat immers naar school. Maar hoe gaan leraren om met gedragsproblemen in volle klassen? Bakker: "We moeten heel alert zijn hoe die veranderingen uitpakken. En laten we dat dan vooral doen op basis van de feiten in plaats van de gezonde onderbuik."

Zowat elk Nederlands kind heeft een computer en een eigen slaapkamer, en leeft in een gezin met een auto. De risico's op overgewicht, overmatig alcoholgebruik of tienerzwangerschap zijn het laagst van alle rijke landen. In geen van de rijke landen volgen zoveel kinderen zowel lager als voortgezet onderwijs als in Nederland.

Bron: 'Report Card 11' van Unicef Innocenti Research Centre in Florence.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden