Alle ogen zijn gericht op Poetin

'Rusland mag diepgaand onderzoek niet belemmeren.' Expert: Vliegramp zet president pas echt voor het blok.

Vrijwel niemand durft zover te gaan de Russen direct als de schuldigen aan te wijzen voor de ramp met de MH17. Maar het is wel president Vladimir Poetin, die - zo vinden in ieder geval velen in het Westen - verantwoording moet afleggen. Alle ogen zijn dus gericht op Moskou.

Voormalig Amerikaans minister van buitenlandse zaken Hillary Clinton zei dat actie nodig is om 'Poetin duidelijk te maken dat hij te ver is gegaan'. En een woedende Australische premier Tony Abbott vroeg Rusland om uitleg, nadat aanvankelijk de Russische ambassadeur in zijn land Oekraïne de schuld had gegeven. Het idee dat Rusland hier niets mee van doen heeft, is slecht vol te houden, zo zei Abbott tegen verslaggevers, en hij voegde daaraan toe dat het 'heel belangrijk is dat we niet toestaan dat Rusland een diepgaand onderzoek weet te belemmeren, zodat we precies kunnen achterhalen wat er is gebeurd'.

Of ooit duidelijk zal worden wat er precies is gebeurd, is de vraag. Met de dood van zoveel westerlingen vlak over de grens weet Poetin zich echter - wellicht meer dan op enig ander moment in de crisis rond Oekraïne - onder het vergrootglas gelegd. Gisteren liet hij zich van zijn beste zijde zien. Hij riep op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren om onderhandelingen tussen de separatisten en Kiev mogelijk te maken. En de zwarte dozen, die wil Moskou niet, daar moeten onafhankelijke deskundigen naar kijken. Officieel zegt Moskou niets met de gevechten in het oosten van Oekraïne te maken te hebben. In de dagelijkse praktijk valt dat moeilijk vol te houden.

Mark Galeotti, hoogleraar in New York en expert op het gebied van de Russische veiligheidsdiensten, schreef gisteren op zijn blog 'In Moscow's Shadows' dat de raket waarmee het vliegtuig is neergehaald hoogstwaarschijnlijk is geleverd door de Russen. Maar zelfs als dat niet zo is - en de raket is buitgemaakt op het Oekraïense leger - zou omgang ermee training vereisen die bijna niet anders dan door de Russen kan zijn gedaan.

Feit is dat Moskou de sfeer in de regio zwaar heeft beïnvloed door het regime dat eerder dit jaar na maanden van protesten in Kiev aan de macht kwam af te schilderen als een stel fascisten. Rechtlijning waren zijn boodschappen niet altijd. Zo verzocht hij in mei op de valreep de separatisten een referendum over autonomie uit te stellen. En een maand later liet hij een wet die hem de mogelijkheid gaf tot gewapend ingrijpen in het buurland weer intrekken. Tegelijkertijd leek de onderliggende boodschap echter steeds dat hij Russen en Russisch-sprekenden in het oosten van Oekraïne niet in de steek zou laten.

Sinds begin deze maand is de druk om die belofte gestand te doen, steeds sterker geworden. Op verschillende plekken zijn de opstandelingen immers in het defensief gedrongen. De stad Slavjansk kwam zo'n twee weken geleden weer in handen van het regeringsleger, voor Oekraïens president Porosjenko aanleiding om te spreken van een 'gebeurtenis van enorme symbolische betekenis'.

Dat heeft Poetin in een lastig parket gebracht. Hoewel het aanmoedigen van de opstand in eerste instantie vooral bedoeld was om Oekraïne te destabiliseren, weet de Russisch president ook dat hij zijn handen niet zomaar van de rebellen af kan trekken. Hoe kan hij de bevolking in de Russischsprekende provincies in Oekraïne in de steek laten als het Russische publiek maanden is voorgehouden dat ze dan zullen worden vermoord?

Op de site van het Amerikaanse blad The New Yorker haalde David Remnick gisteren een voormalig adviseur van Poetin aan, Gleb Pavlovski, die zich eerder ernstig zorgen maakte hoe de Russisch president de geest weer in de fles krijgt. "Je kan niet zeggen: kalmeer. Het is een gevaarlijk moment. Op dit moment wil 40 procent van de Russen oorlog met Oekraïne. Poetin zelf wil dit niet. Maar de mensen reageren op de media-machine. Poetin moet de temperatuur omlaag brengen."

Eerder deze week kondigden zowel de VS als de EU verdere sancties aan tegen Moskou, omdat Poetin dat nog te weinig zou hebben gedaan. Maar volgens Mark Galeotti wordt Poetin met de vliegramp nu pas echt voor het blok gezet. Hij schat in dat het het einde van de opstand betekent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden