Review

Alle kinderen in Spielberg-pyjamaLijvige biografie over de grootste ondernemer in de filmindustrie vertaald

AMSTERDAM - Misschien wel het meest opmerkelijke aan de biografie van John Baxter over Steven Spielberg is het feit dat hij dit eeuwige wonderkind van de Amerikaanse amusementsindustrie plaatst in de traditie van twee andere archetypische Amerikaanse 'mislukkingen-in-succes', zoals Baxter ze noemt: Jay Gatsby en Charles Foster Kane. 'Opgesloten in het leven dat ze met hun werk hebben geschapen, dolen beiden lusteloos door hun villa's. Hun necrologie is al geschreven.'

Spielberg, Orson Welles en F. Scott Fitzgerald vielen volgens Baxter net als Gatsby ten prooi aan de harteloze speelruimte die Amerika iedereen biedt en aan wat Fitzgerald in 'The great Gatsby' het Amerikaanse 'talent voor verbazing' noemt. 'Amerikanen worden geboren met een honger naar nieuwigheid en amusement waaraan nooit voldaan kan worden. (...) Kane en Gatsby hebben zich met hun royale feesten gegeven aan hun publiek - zoals Spielberg en Welles met hun films deden - en werden voor hun moeite verscheurd.'

Een necrologie voor Spielberg? Volgens sommige filmcritici is het zelfs nog veel te vroeg voor een biografie over de filmregisseur, net de vijftig gepasseerd en lijstaanvoerder van een onlangs weer eens opgemaakte top 40 van 'bestbetaalde artiesten': Spielberg verdiende in 1996 en 1997 naar schatting 313 miljoen dollar, hoofdzakelijk aan 'Jurassic Park', de rechten van de bijbehorende prullaria en aan de opvolger van het succesvolle dino-drama: 'The lost world'. Deze gaat overmorgen in de Nederlandse bioscopen in première.

Ondertussen is Spielberg sinds een paar jaar verwoed bezig zijn eigen studio 'Dreamworks SKG' uit de grond te stampen, waarmee het Spielberg-imperium zijn tentakels in de amusementsindustrie (zowel binnen de VS als wereldwijd) alleen nog maar verder zal verbreiden. Toch denkt Baxter, wiens lijvige boek vorige week in de Nederlandse vertaling verscheen (Elmar, 49,50), dat Spielberg zijn belangrijkste fase al achter zich heeft. “Het is precies de goede tijd voor een boek over Spielberg”, zegt Baxter, ter gelegenheid van de vertaling in Amsterdam. “Zijn hoogtepunt was de gelijktijdige productie van 'Jurassic park' en 'Schindler's list', waarmee hij zelfs zijn eigen ambities, zowel commercieel als intellectueel, overtroffen heeft. Ik denk niet dat hij in staat is dat nog eens over te doen.”

Maar afgezien van het 'juiste' tijdstip lijkt het - hoewel prachtig - misplaatst om Spielberg eenzelfde tragiek als Gatsby en Kane toe te dichten. Want Baxter is zelf de eerste om toe te geven dat Spielbergs persoonlijkheid zich eigenlijk niet leent voor een biografie. “Welnee, hij is zo saai als een emmer modder”, roept hij onverschrokken. “Een man wiens lievelingsmaaltijd bestaat uit kipkroketjes, diepvriesboontjes en ijs! Iemand met een restaurantketen waar broodjes in de vorm van onderzeeërs worden verkocht. Die strips leest in plaats van boeken. Je zou geen dag met 'm willen doorbrengen. Maar zo is het met de meeste machtige mensen: Spielberg heeft een instinct voor iets wat geen kunst, maar pure handel is. Zijn films zijn machines, gemaakt om ons te verrukken. En op die manier functioneren ze ook uitstekend.”

Filmcriticus Baxter, geboren in Australïe, woonachtig te Parijs, en hoofdzakelijk werkzaam in Londen, schreef biografieën over grote Europese regisseurs als Fellini en Buñuel. Zijn hart ligt bij de artistieke cinema, niet bij de commerciële Hollywood-film. “Ik was benieuwd of ik mijn aanpak, die hoofdzakelijk historisch is, op een Amerikaan zou kunnen toepassen. Spielberg kwam steeds weer ter sprake. Aanvankelijk wilde ik niet, het leek me erg triviaal na Fellini en Buñuel. Maar het interessante aan Spielberg is niet het artistieke, maar juist het industriële en economische aspect, zijn effect op de filmindustrie en de samenleving als geheel. Dit boek gaat evenzeer over Hollywood als over Spielberg zelf, de 'god' van het nieuwe Hollywood.”

Toch ruimt ook Baxter aardig wat pagina's in om Spielbergs persoonlijkheid aan de hand van zijn jeugdjaren te definiëren: de schuwe, schlemielige jongen die zich alleen thuisvoelde in de wereld van zijn bizarre verbeelding, de UFO-waarnemingen boven de VS ten tijde van zijn geboorte. Maar daarnaast biedt Baxters boek een onthullende blik in het Spielberg-imperium en de manier waarop zijn films tot stand zijn gekomen. Zelf lijkt de biograaf te laveren tussen afschuw en bewondering. “Ik ben altijd al erg pessimistisch geweest over de filmindustrie en Spielberg is voor een groot gedeelte verantwoordelijk voor de huidige situatie: hij heeft het medium geïnfantiliseerd met zijn voorliefde voor kinderen, haaien en buitenaardse wezens. En het zijn niet alleen de films, maar ook de daarmee gepaard gaande enorme exploitatie. Kinderen worden 's ochtends wakker met een Spielberg-serie op tv, spelen 's middags met Spielberg-speelgoed en gaan in Spielberg-pyjama's naar bed. Welke figuur in de geschiedenis van de kunsten heeft dat ooit bereikt?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden