Alle kanten op met de stem

interview | Geen kunstenaar kan zonder zijn gereedschap. Vaak is dat een lichaamsdeel. Actrice en stemkunstenares Kim van Zeben vertelt over de zorg voor haar stem.

Energiek, komisch en veelzijdig, dat is Kim van Zeben (39). Van poppentheater, fysieke jeugdvoorstellingen en stemmen van tientallen tekenfilmfiguren tot serieuze mime en uitbundige kindermusicals, Van Zeben doet het allemaal. In haar tweede solocabaretvoorstelling De Tweede van Zeben bundelt ze al haar (stemkunst)kwaliteiten: ze speelt, imiteert, zingt, drumt en doet zelfs een buikspreekact. Vorige week stond ze met try-outs op theaterfestival Boulevard in Den Bosch. Vier voorstellingen op een dag, zeven dagen lang.

Van Zeben: "Al van jongs af aan had ik de neiging om allerlei geluiden na te doen. Een cirkelzaag, een vlieg, allerlei dialecten, het naspelen van radioprogramma's, noem maar op. Het is een tweede natuur geworden en daardoor heb ik min of meer per ongeluk mijn stem zo getraind dat ik een groot bereik heb. Mensen zijn vaak heel verbaasd: hoe is het mogelijk dat je dat allemaal met je stem kunt? Terwijl het voor mij iets heel vanzelfsprekends is. Soms misschien iets té vanzelfsprekend, als kind deed ik altijd iedereen na en had de lachers op mijn hand. Maar af en toe kregen mensen er genoeg van, ze wilden ook weleens weten wie ik nou eigenlijk zelf was."

"Op de toneelschool kreeg ik stem- en spraaklessen van theatermaker Bart Kiene, daar heb ik veel aan gehad. In mijn show ga ik met mijn stem echt alle kanten op, dus je moet er wel heel goed voor zorgen. Het schijnt dat als je je stem te lang, te veel forceert, je er blijvende schade aan kunt overhouden. Aangezien ik zoveel capriolen met mijn stem uithaal, is dat echt een angstbeeld. Ik probeer dus goed mijn grenzen te bewaken, zoveel mogelijk rust te nemen, niet te roken en te drinken."

"Qua planning had ik bijvoorbeeld ook acht keer per dag op Boulevard kunnen spelen, maar dan pleeg je echt roofbouw. Maar zo extreem als sommige operazangers die als het even fris is meteen een sjaaltje omdoen, ben ik niet. Mijn stem kan best wat hebben. Vorig jaar speelde ik op Oerol en sliep ik in de kombuis van een boot, omgeven door dieselgeur. Superslecht voor je stem natuurlijk, maar dat realiseerde ik me pas achteraf."

Typetjes

"Ik doe heel veel verschillende soorten stemmen en accenten, maar ben niet heel bewust bezig met welke techniek ik waarvoor gebruik. Als je ademsteun goed zit, dan kan je veel hebben. Blijkbaar heb ik een talent voor accenten, personages en typetjes. Ga ik daar te veel over nadenken, dan is de intuïtie weg en gaat de sprankeling ervan af. Sowieso is overbewust zijn wel een valkuil, de techniek gaat dan tegenwerken. Belangrijkst is misschien wel dat ik weet wat ik wil vertellen. En welke emotie ik wil overbrengen. Dan kan ik mijn lijf eronder zetten en zit mijn stem vaak meteen goed. En gelukkig voel ik het snel aan als ik iets verkeerd doe."

"Voor aanvang van een voorstelling warm ik mijn stembanden op met toonladders en oefen ik mijn articulatie met zinnen als 'trillend trippelde tante Tinie tandeloos naar de treiterende tandarts', vijftig keer en met allerlei intenties. Zo voorkom je dat je tijdens het spelen over je woorden struikelt. Sommige acteurs warmen hun stem niet op, die hebben het niet nodig. Maar ik durf dat niet aan. Je hoort tegenwoordig zo vaak dat mensen een knobbeltje op hun stembanden krijgen."

"Tekenfilms inspreken is echt een kunst apart. Daarvoor zit je vaak urenlang in de studio achter een microfoon. Opwarmen doe ik dan vaak niet omdat het een beetje gênant is: gekke geluiden maken in een kleine ruimte met vreemde mensen erbij. Meestal moet je dan stil op een stoel zitten, waardoor je je lichaam minder kunt inzetten. Dan merk ik wel dat ik sneller iets forceer, te veel ga schreeuwen. Stemacteren is vaak zwaarder dan een avond op het toneel staan"

De Tweede van Zeben is dit seizoen te zien in theaters door het hele land. www.kimvanzeben.nl

kunststem

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden