Alle kandidaten op kieslijst partijen evenveel kans

De auteur is lijsttrekker van 'De Nieuwe Partij'.

Een van de meest 'verregaande' voorstellen is het verlagen van de voorkeursdrempel van 50 naar 25 procent.

In het huidige kiesstelsel stelt iedere partij zelf de lijstvolgorde vast. Er wordt gediscussieerd over en geschoven met kandidaten, en tenslotte gestemd over een volgorde van belangrijkheid. Een proces dat niet zonder frustraties verloopt, zoals we deze weken weer merken.

Vervolgens wordt de lijst bij de verkiezingen voorgelegd aan de burger. Normaal gesproken gaan de zetels die een partij krijgt, naar de kandidaten die bovenaan staan op de lijst. Hiervan wordt alleen afgeweken wanneer iemand die op een onverkiesbare plaats staat, veel voorkeurstemmen krijgt. Het aantal voorkeurstemmen dat daarvoor nodig is, is 50 procent van de kiesdrempel, dat wil zeggen ongeveer 30 000. In de praktijk komt dit uiteraard zeer zelden voor. Daarbij is het stemmen met voorkeur in ons land niet gebruikelijk.

De commissie-De Koning stelt nu voor, de voorkeursdrempel te verlagen naar 25 procent. Dit betekent dat de kans wat groter wordt dat mensen op persoonlijke titel gekozen worden. Daar is alles voor te zeggen; de vraag is alleen waarom de grens van 25 procent wordt gehanteerd en waarom er niet gewoon een voorkeursdrempel van 0 procent wordt gehanteerd: de mensen met de meeste stemmen komen in de Kamer.

Het rapport van de commissie-De Koning zegt daarover: “De commissie herkent in dit idee de charme van de eenvoud. De partijen kunnen zich ingewikkelde procedures besparen om de rangorde te bepalen. Generalisten zullen naar verwachting in het voordeel zijn. Een directe relatie kiezers-gekozenen zou worden bevorderd.” Dit klinkt allemaal heel aantrekkelijk. Waarom stelt de commissie de 0 procent-drempel dan niet voor?

Daarover geven de volgende regels uit het rapport uitsluitsel: “Uiteraard is de politieke haalbaarheid sowieso uiterst gering (partijen zullen niet gauw een van hun belangrijkste functies, selectie, opgeven). Juist de onhaalbaarheid geeft scherp aan hoe moeilijk het opleggen van staatkundige vernieuwing is.” Partijen willen hun macht niet uit handen geven: dus stelt de commissie een drempel van 25 procent voor, waardoor er ook op dit gebied geen fundamentele keuze wordt gemaakt.

We kunnen er dus vanuit gaan dat er op dit gebied weinig zal veranderen. Als het voorstel al wordt aangenomen, blijft er een hoge drempel gehandhaafd, en blijft de macht op dit gebied in handen van de partijen.

Heel ander beeld

Toch is er ondertussen een mogelijkheid om daaraan te ontsnappen. Het is mogelijk om als partij - intern - af te spreken dat er voor de eigen lijst een voorkeursdrempel geldt van 0 procent. Er ontstaat dan een heel ander beeld: iedere persoon op de kieslijst is even belangrijk; alle kandidaten doen gelijkwaardig mee. Partijen moeten ervoor zorgen dat iedere persoon geschikt is, de kiezer bepaalt wie in de Kamer komt.

Binnen partijen vermindert de machtsconcentratie bij een kleine groep. Partijen krijgen vanzelf een opener karakter.

Dit alles is reden voor de 'De Nieuwe Partij' om de verkiezingen in te gaan met een voorkeursdrempel van 0 procent. Uiteraard met de uitnodiging aan andere partijen om hetzelfde te doen. Kan een dergelijk systeem niet helpen Kamerleden meer maatschappelijk draagvlak te geven? En andersom, kunnen belangrijke maatschappelijke bewegingen op deze wijze niet binnen meerdere partijen tegelijk een politieke stem krijgen? Kan het niet een aanzet zijn om de hele starre partijafbakening te verminderen?

Past het bij voorbeeld niet goed bij de vernieuwing die Felix Rottenberg bij de PvdA voorstaat? Sluit het niet goed aan bij het formele (statutaire) doel van D66, de 'verregaande democratisering van de samenleving'? En past het niet goed bij het liberalisme van de VVD?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden