Alle anderen zijn gek

Bette Adriaanse

Rus Ordelman is met zijn 25 jaar nog net een kind. Hij woont in een raar opbouwtje op een appartementengebouw. Zijn moeder heeft hem verlaten toen hij 16 was, met achterlating van haar pinpas, en sindsdien pint Rus elke dag een tientje voor boodschappen en een koffie verkeerd. Jarenlang gaat dit goed. Rus kent niemand maar kijkt uit het raam, kijkt naar het plafond en de muren en verbrast zijn dagelijkse tientje. Zijn nihilistische, tevreden bestaan verandert als er een belastingaanslag komt en zijn gammele woninkje illegaal blijkt te zijn. Bette Adriaanse (1984) beschrijft in haar debuutroman, die vorig jaar al in het Engels verscheen, hoe deze naïeve stadsbewoner vervolgens voor het eerst kennis maakt met een baan, een relatie en collega's.

Ze kiest voor een vertelvorm waarbij een postbode de mensen in haar wijk observeert en in korte hoofdstukken over hen vertelt. Naast Rus zijn er andere excentrieke personages: een bejaarde dame die de dagelijkse soap belangrijker vindt dan haar zoon, een secretaresse die haar eenzaamheid probeert te doorbreken, een koningin die zichzelf existentialistische vragen stelt, een soapster die maar een uur per dag leeft en een scenarioschrijver die een diepe liefde heeft opgevat voor zijn meer dan 200 kilo wegende chauffeur.

Adriaanse, die een studie aan de Rietveld Academie en een opleiding creative writing in Oxford achter de rug heeft, heeft een grote fantasie en strooit die rijkelijk over de pagina's uit: de tekst is grappig, origineel en absurd. Zo ook haar beschrijving van de ontreddering die Rus voelt als hij de belastingaanslag heeft gekregen. Hij neemt hem mee naar een van de weinige mensen die hij spreekt, een cassière van de supermarkt, en smeekt haar vol vertwijfeling om hulp. De reactie van het meisje is legendarisch emotieloos en afstandelijk. Ze schuift te brief opzij, gebaart de volgende klant zijn boodschappen op de band te leggen en pakt de telefoon. Rus denkt dat ze de belastingdienst voor hem gaat bellen om zijn probleem op te lossen, maar alles wat het meisje zegt is: "Assistentie alstublieft", en hangt op. " Een brede man in pak kwam vanuit een hoek van de winkel naar Rus toe, sloeg zijn arm om zijn schouder en begon hem richting de uitgang te duwen."

Om grootste literatuur te schrijven moet Adriaanse nog net wat meer gelaagdheid in de tekst aanbrengen zodat die het anekdotische overstijgt. De aanzet is er al. Onverwacht is haar beschrijving van de wereldvreemde Rus in zijn eerste baan. Hij ergert zich aan een geluid op de werkvloer, maar zijn collega's en manager doen alsof hij gek is. Dit neemt zulke bizarre vormen aan dat het al snel Rus is die volkomen normaal op de lezer overkomt, terwijl zijn collega's totaal gestoord lijken. Adriaanse speelt hier een prachtig spel met omkering van de eerder door haar geschetste situatie.

Consistent mooi wordt ook de eenzame secretaresse beschreven, die voortdurend met het voortschrijden van de tijd bezig is. "Eigenlijk is het vreemd, dacht ze, dat het tikken van de klok niets met tijd te maken heeft. De wijzers worden vooruitgeduwd door de batterijen en het mechaniek, en niet door de tijd."

De roman gaat uiteindelijk over personages die geen van allen doen wat er van hen verwacht wordt, die de basisprincipes van communicatie niet beheersen en die allen outsiders van de maatschappij zijn omdat hun realiteit niet de gangbare is. Adriaanse is diep begaan met deze types, getuige de rijke innerlijke werelden die ze hen toeschrijft. En de boodschap is dat we in een wereld waarin het instituut (kantoor, belastingdienst, supermarkt, stadsdeel) belangrijker is dan het individu, beslist niet op de goede weg zijn.

Bette Adriaanse: Post voor Rus Ordelman Cossee; 285 blz. euro 19,99

(1984) studeerde Creative Writing in Oxford. Haar debuut schreef ze eerst in het Engels, zoals ook bijvoorbeeld Kristien Hemmerechts deed .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden