Allah in de Efteling/Moslims in Nederland moeten aansluiting zoeken bij de cultuur

Is het geen holle pretentie om te beweren dat de islam zou emanciperen? Terwijl radicale moslims over emancipatie denken als 'zich ontdoen van westerse trends en moraal', zoekt een groot deel van de Nederlandse omgeving de betekenis vooral in het zich vrijmaken van een drukkend gezag. Waarbij voor de buitenwacht in eerste instantie de islam zelf dat drukkende gezag in het leven roept.

ABDULWAHID VAN BOMMEL

De inspiratiebron die de islam tijdens zijn ontstaansgeschiedenis is geweest, de unieke beschaving die daaruit is voortgekomen en de momenten van ingrijpende cultuuruitwisselingen, geven aan dat de islam, ontdaan van folkloristische en tijdgebonden franje inderdaad een emanciperende werking kan hebben. De islam gebood en moedigde aan slaven te bevrijden, vrouwen op te leiden, armen, wezen en verdrukten rechtvaardig te behandelen.

Maar, zegt het stemmetje van mijn milde schizofrenie, als dat model voor de realiteit door de islam wordt voorgestaan, onder welke steen zijn de Afghaanse Taliban dan vandaan gekropen? Het is waar dat we, om de islam te kunnen begrijpen primaire bronnen moeten bestuderen, maar we moeten ons ook bezig houden met de manier waarop vervolgens een systeem van religieus-culturele symbolen wordt ontwikkeld en daarop een cultureel (gedrags)-patroon wordt gepresenteerd als zijnde de islam. Terug naar de bronnen betekent in dat geval terug naar begrip voor de openbaring.

Wat leidt tot eigentijdse invulling en nieuwe interpretatie naar culturele patronen. En er zijn voldoende handreikingen vanuit de islam om tot een vertaling van de religieuze symbolentaal naar nieuwe culturele denk- en gedragspatronen te komen. Het is mogelijk daar bewust voor te kiezen of om door omstandigheden gedwongen voortdurend ad hoc maatregelen te nemen.

Zo is het sturen van geld naar het land van herkomst voor veel moslims in de plaats gekomen van het daadwerkelijke slachten van een offerdier in Nederland. Helemaal sinds de hoofdinspectie veterinaire dienst zijn laatste richtlijnen heeft uitgevaardigd. Zo kom je bijvoorbeeld geen imam tegen die zal zeggen dat rente geven of nemen is toegestaan, maar de overgrote meerderheid van moslims glipt door de mazen van de sjari'ah door middel van hiyal - listen om de wet te omzeilen - en maakt tijdens allerlei transacties gebruik van een percentage rente. De buitengewoon geringe belangstelling voor zowel een Turks als een Marokkaanse initiatief voor renteloze transacties is daarvan het voorbeeld. Geen moslim, laat staan een imam, zal zeggen dat gokken en kansspelen zijn toegestaan. Maar de machtsverhoudingen binnen de moslimzelforganisaties worden mede bepaald door de subsidiestromen die voornamelijk uit de inkomsten van kansspelen afkomstig zijn. Alle vragen die samenhangen met religieus, cultureel of etnisch gemengde huwelijken en alle andere relaties, ook bijvoorbeeld handelsrelaties, geven aanleiding voor een grondig onderzoek in de bronnen voor een nieuw te ontwikkelen jurisprudentie voor moslims als minderheid in een pluriforme samenleving. De schrijnende situatie waarin een Nederlandse vrouw van haar moslimman niet naar de begrafenis van haar moeder mag omdat dat een ongelovige zou zijn is werkelijk te gek voor woorden. Toch moet er voor haar man een uitspraak van een moslimautoriteit komen om haar te bevrijden.

Afgezien van onze juridisch-theologische spanningsvelden kunnen we onze hervertaalcapaciteiten vast uitleven op de culturele vertaalslag. Anders bereiken we het tegenovergestelde van wat wij veronderstellen te bereiken.

Een aantal Indonesische moslims die plotseling werd geconfronteerd met een optocht ter ere van de geboortedag van de profeet Mohammed, uitgevoerd door Surinaams Hindoestaanse moslims, is eens van plaatsvervangende schaamte een aantal winkels in de Haagse binnenstad in gevlucht. Een groep mensen, gekleed in Arabische hemdjurken en voorzien van spandoeken met Urduteksten, bijgestaan door iemand met een megafoon die daarin Arabische kreten ter aanmoediging riep... Het was niet alleen de Nederlandse omstanders maar ook de moslims onder hen teveel geworden. 'Laat niemand denken dat ik daar bij hoor' dachten ze. Dat wat op de geboortedatum van de profeet in India functioneel kan zijn, verliest in het Randstadlandschap alle betekenis.

Daartegenover staat een essentiële handeling als het moslimgebed, die plotseling een geheel nieuwe betekenis kreeg. Een Egyptisch gezin bracht, onder begeleiding van een in Nederland wonend nichtje een bezoek aan de Efteling. Toen de tijd was aangebroken stelden zij zich op voor het gebed. Zij waren zich niet, of misschien juist wel, van hun Duizend en een nacht-omgeving bewust. Terwijl zij zich voorover bogen en ter aarde wierpen verzamelde zich publiek om hen heen. Waarschijnlijk dachten zij dat het tot de attracties van de Efteling behoorde. Toen zij hun gebed beëindigden, applaudiseerde het publiek dan ook voor hen...

Naast de vertaalslag van orthopraxis en cultuur dienen we ons als moslimgemeenschap te verdiepen in het feit dat onze kinderen en jongeren of we dat willen of niet, hier een individualiseringsproces doormaken. De vraag: wat heeft dit voor mij persoonlijk voor waarde en betekenis, als het om essentiële of bijkomstige geloofshandelingen gaat, zal steeds meer op de voorgrond komen.

Afgezien van een schriftgezag of religieus gezag dat wordt verondersteld alwetend alomtegenwoordig te zijn, is er sprake van persoonlijke verantwoordelijkheid en individuele beslissing die met de term idjtihad al fardiyya (individuele interpretatie) wordt erkend en wordt onderbouwd met de beschrijving van het moment dat elk individu voor God verantwoording moet afleggen en er geen lieve vader of moeder meer aan helpt. Individualistischer kan het bijna niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden