Reportage

Algerijnen gaan vandaag opnieuw de straat op én de schoolbanken in

Protest in Algiers. Beeld EPA

Algerijnen gaan vandaag, net zoals de afgelopen maanden op vrijdag, de straat op. Na de protesten kruipen de demonstranten in de schoolbankjes, om te leren hoe ze het land opnieuw kunnen opbouwen.

‘Constitutioneel Recht, hier’, staat op een oranje post-it in de hal van een chic herenhuis. Na weer een lange vrijdag van protesten in Algiers tegen de zittende macht, wordt hier over de toekomst van een nieuwe grondwet gesproken. President Bouteflika is inmiddels opgestapt, maar een deel van zijn kliek zit nog in het zadel. 

Jurist Massensen Cherbi, in een strak zwart pak gestoken, komt even later hijgend het kantoor binnengestormd. Sinds de protesten in februari uitbraken doceert de expert in constitutioneel recht iedere zaterdag vrijwillig aan wie het maar horen wil. “De meeste vragen gaan over de dagelijkse realiteit: hoe het er nu grondwettelijk voorstaat”, legt Cherbi uit, terwijl het zweet van zijn hoofd drupt. “Velen willen een nieuwe grondwetgevende vergadering.”

Onder de huidige grondwet, en de interpretatie daarvan door oud-president Bouteflika en zijn kliek, is de scheiding der machten volgens Cherbi nauwelijks nog zichtbaar. 

Hij hoopt de demonstranten een breder begrip te geven van wat er mogelijk is in een ‘nieuw Algerije’. En − als het meezit − mensen klaar te stomen die deze veranderingen kunnen vormgeven.

Zelf gaat hij ook iedere vrijdag de straat op, zegt Cherbi, terwijl de oproep tot gebed uit de moskee het pand binnendringt. “We moeten leren van transities in andere landen, maar uiteindelijk hebben we een eigen model nodig dat bij Algerije past.” Hoe zo’n model eruit kan komen te zien? Daarover praat Cherbi vandaag verder met een twintigtal activisten.

Burgerinitiatieven

Cherbi’s grondwetsklasje is maar een van de burgerinitiatieven die in de schaduw van de massademonstraties worden georganiseerd. Terwijl de beelden van de straatprotesten de wereld overgaan, wordt wekelijks in tal van stakende universiteiten en elders gedebatteerd over de staat van het land.

Zo komt in de ambassadewijk El Biar vandaag een bont gezelschap bijeen: iemand met een Algerijnse vlag om de nek, een jongen die rechtstreeks van een avondje stappen lijkt teruggekeerd, mannen in pak en gesluierde vrouwen. Allemaal luisteren ze geïnteresseerd naar het vurige betoog van woordvoerder Zoubida Assoul van burgerbeweging Mouwatana (Burgerschap). “Ik spreek met afgevaardigden uit Spanje, Nederland en Europa. Iedereen wil weten wat hier gebeurt”, zegt zij tegen het publiek.

De beweging wil lering trekken uit het werk van politiek denker Machiavelli, de Arabische historicus Ibn Khaldoun en verlichtingsfilosoof Rousseau. Dat de bijeenkomst plaatsvindt in de voormalige Jean-Jacques Rousseau-straat, zien de aanwezigen als een gunstig teken. 

“Wij organiseren debatten met ideeën voor nieuw bestuur”, zegt Assoul even later. Uit een nationale conferentie moet een routekaart worden gesmeed voor de democratische transitie.

Was dat niet precies wat Bouteflika voorstelde kort voordat hij aftrad? “No way!” zegt Assoul. De huidige machthebbers mogen de transitie niet organiseren, vindt zij. “Wij hebben genoeg slimme jongeren die dat kunnen.” 

Van politieke ambities van het leger moet zij ook niets hebben, de transitie ‘faciliteren’ is volgens haar een betere rol. 

Economische elite

En het leger lijkt door te pakken. Nadat politici uit de clan rond Bouteflika één voor één opstapten, door druk van demonstranten en militairen die hen openlijk steunden, komt nu ook Algerije ’s economische elite in het vizier. Zo werd de invloedrijke zakenman Ali Haddad al in de boeien geslagen. Deze week werden nog eens vijf miljardairs opgepakt. Het lijkt allemaal deel uit te maken van de door legerbaas Ahmed Gaid Salah aangekondigde schoonmaakoperatie tegen corruptie.

Symbolisch voor het afbrokkelen van de zittende macht is de ineenstorting van een historisch pand in de Kasba maandag. De regeringsgezinde gouverneur van Algiers, kwam een kijkje nemen na het drama waarbij vijf doden vielen. Maar veel tijd werd hem niet gegund. Een woedende menigte joeg hem met pek en veren weg. Even later bleek hij uit zijn functie te zijn ontheven.

Voorman van de protestbeweging: ‘Algerije krijgt een tweede kans’

Mustafa Bouchachi. Beeld AFP

Mustafa Bouchachi is een van de weinige herkenbare gezichten die de Algerijnse protestbeweging tot nog toe heeft voortgebracht. De mensenrechtenadvocaat houdt kantoor in de binnenstad van Algiers, waar demonstranten al 2,5 maand de straat op gaan.

Groezelige marmeren trappen leiden naar zijn donkere kantoorruimte. Aan de muur hangt een portret van Bouchachi als jonge rechtenstudent met een grote bos bruine krullen. “Voor het eerst voel ik mij trots om Algerijn te zijn, en dat op mijn leeftijd”, roept Bouchachi (65) uit, die nu golvend wit haar heeft.

Dat de jurist samen met rechters en aanklagers in toga en witte bef de straat op gaat, helpt volgens Bouchachi om de ernst van de protestbeweging duidelijk te maken. Een demonstrerende rechterlijke macht was nog nooit vertoond in Algerije sinds het land na een bloedige oorlog in 1962 onafhankelijk werd van Frankrijk.

Bouchachi’s vader, die tegen de Fransen vocht, kwam daarbij om het leven. Toch is Algerije sinds de onafhankelijkheidsoorlog niet echt vrij geweest, vindt Bouchachi: “De revolutie was nog niet klaar. Ik hoop dat we het nu afmaken. Het is een tweede kans voor Algerije.”

Wat er na de demonstraties komt? Een transitieperiode, en daarna vrije verkiezingen, zegt hij beslist. “We willen dat de jonge mensen de politiek in gaan en hun eigen partijen oprichten of bestaande partijen van binnenuit hervormen.”

Verantwoordelijkheid

Bouchachi merkt echter dat het ressentiment groot is tegen de bestaande politiek. In Irak, waar de advocaat zich bezighield met maatschappelijke verzoening na Saddam Hoessein, zag hij hoe het hele overheidsapparaat klem kwam te zitten. “Corrupte functionarissen horen in de cel. Maar complete uitsluiting van alle oudgedienden werkt niet.”

Algerije heeft volgens Bouchachi een grote verantwoordelijkheid nu de hele wereld meekijkt. “We moeten voorzichtig zijn om niet dezelfde fouten te maken als andere Arabische landen die de eigen staat (na een opstand, red.) vernielden.”

Van de Arabische Lente moet Algerije van Bouchachi leren dat geweldloosheid ‘het beste wapen’ is. Daarnaast hoopt de jurist dat een democratische overgang kan plaatsvinden zonder buitenlandse inmenging. Frankrijk is volgens de jurist bijvoorbeeld gebaat bij een zwak Algerije. En landen als Saoedi-Arabië hopen op een mislukking, zodat Algerije niet als voorbeeld voor de regio gaat dienen, denkt hij.

“Wij vragen om dit aan de Algerijnen zelf over te laten”, zegt Bouchachi. “Steun de huidige regering niet. Want op lange termijn moet met ons zaken worden gedaan.”

Lees ook

Waarom Algerijnen massaal de straat op blijven gaan: ‘De Macht is als een kameleon’

Al twee maanden is het onrustig in Algerije. De president is opgestapt, maar de demonstranten willen dat ook de andere oude machthebbers vertrekken.

Algerije gelooft niet in de beloftes van president Bouteflika

De Algerijnen, vooral de vele jongeren, betogen tegen hun regering. Dat president Bouteflika zegt dat hij op termijn zal opstappen, maakt niet veel indruk. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden