ReportageVerkiezingen Algerije

Algerije stemt met aangedraaide duimschroeven

In de aanloop naar de presidentsverkiezingen vandaag in Algerije zijn de protesten tegen het regime steeds grimmiger geworden. Beeld Sabri Benalycherif
In de aanloop naar de presidentsverkiezingen vandaag in Algerije zijn de protesten tegen het regime steeds grimmiger geworden.Beeld Sabri Benalycherif

Actievoerders worden vastgezet omdat ze met de ‘verkeerde’ vlag zwaaien, het mobiele netwerk valt ‘plotseling’ uit tijdens demonstraties. Politie en leger houden de touwtjes strak in handen voor de verkiezingen, vandaag in Algerije.

Slimiya, slimiya (vreedzaam, vreedzaam)’, klinkt het vanuit de kelen van een honderdtal studenten die vanaf de Centrale Universiteit van Algiers willen optrekken naar de Grand Poste. Het is precies dezelfde protestroute en dezelfde leus die hier al sinds februari door de straten schalt, tijdens de talloze protesten tegen het regime. Maar in de aanloop naar de omstreden presidentsverkiezingen is de sfeer op straat grimmiger. Dat het mobiele netwerk ‘plotseling’ begint te haperen, is volgens de middenstand rond de universiteit inmiddels de gewoonste zaak van de wereld als er gedemonstreerd wordt.

Erg ver komt het protestgroepje niet. De oproerpolitie voorkomt al snel dat zij het oude postkantoor kunnen bereiken. Even later spat de groep studenten geschrokken uiteen, nadat de politie hardhandig een paar demonstranten een politiebusje insleurt, dat vervolgens in volle vaart wegscheurt.

Raoef Rais trof hetzelfde lot. Begin vorige maand zwaaide hij behalve met zijn Algerijnse vlag ook met een Berbervlag. Hij werd aangehouden en zit nu nog steeds in een hoofdstedelijke gevangenis op verdenking van het in gevaar brengen van de ‘nationale eenheid’. “Hij is gewoon trots op zijn identiteit. Een beetje zoals de Catalanen in Spanje. Maar afscheiden wil hij zich niet hoor”, vertelt zijn zus Hadjer (24) die hem net in de gevangenis heeft opgezocht. Zij probeert iedere vijftien dagen te gaan, als de familie toestemming heeft hem te bezoeken.

Raoef’s vriendin Sabrina Benouali staat er een beteuterd bij, zij mag haar vriend niet zien. Raoef is volgens Hadjer onder de medegevangenen inmiddels een held omdat hij zijn nek uitstak. Als de toezeggingen kloppen, komt haar broer na de verkiezingen vrij, al is ze daar niet gerust op. “Het zit echt de hele dag in mijn hoofd”, vertelt ze moedeloos.

Abstracte aanklachten

Legerbaas Ahmed Gaïd Salah waarschuwde in de aanloop naar de verkiezingen dat het electorale proces hoe dan ook niet verstoord mag worden. De demonstranten gingen de afgelopen weken juist de straat op om zich tegen de stembusgang te keren waarmee volgens hen alleen te kiezen valt uit regimegetrouwen. Eerder waarschuwde de militair demonstranten ook al om niet met een andere dan de officiële Algerijnse vlag te zwaaien tijdens de demonstraties.

Amnesty International en Human Rights Watch veroordeelden vorige week het oppakken van honderden demonstranten. Ook het Europees Parlement hekelt de gang van zaken in Algerije. Verschillende Algerijnse journalisten zijn volgens Amnesty in de afgelopen maanden belemmerd bij hun werk of zelfs korte tijd vastgehouden.

Hoewel er tientallen buitenlandse media geaccrediteerd zijn om de Algerijnse verkiezingen te verslaan, krijgen zij geen toestemming om verslag te doen vanuit de onrustige Berber-regio Kabylië. Daar is sinds het weekend een staking van kracht uit protest tegen de verkiezingen.

Trouw kreeg, na eerdere goedkeuring, van de Algerijnse verkiezingsautoriteit ANIE medegedeeld dat de krant om ‘technische redenen’ toch geen verslag mag doen vanuit Kabylië. De instantie wil naar eigen zeggen voorkomen dat zij ‘alle journalisten’ naar dezelfde gebieden ‘stuurt’.

Honderden aanhoudingen

Vlak voor de verkiezingen namen de demonstraties toe. Volgens de lokale mensenrechtenorganisatie, het Nationale Comité voor de Vrijlating van de Gedetineerden (CNLD), zaten afgelopen zondag nog zo’n 150 demonstranten vast. Niet alleen voor het zwaaien met de ‘verkeerde’ vlag, maar voor talloze andere aantijgingen die tot doel hebben de beweging uit elkaar te krijgen, denkt Farid Hami van het CNLD. “Wij hadden zelfs een zaak van een jongen die de Berbervlag in zijn jaszak had zitten. De rechter zei dat hij duidelijk van plan was met de vlag te gaan zwaaien. Ongelofelijk”.

Flitsvonnissen

Afgelopen dinsdag werden hoge straffen opgelegd in de omvangrijke corruptiezaak tegen getrouwen van voormalig president Bouteflika. Oud-premiers Ahmed Ouyahia en Abdelmalek Sellal werden tot 15 en 12 jaar cel veroordeeld in een flitsproces. Twee oud-ministers kregen 10 jaar cel, terwijl vijf zakenlieden tot zeven jaar de gevangenis in moeten. De veroordeelden hebben volgens de rechtbank in Algiers samengespannen om geld door te sluizen naar de laatste verkiezingscampagne van Bouteflika. In september werden zijn broer Saïd en voormalig chef van de inlichtingendienst Mohamed Mediène al door een militaire rechtbank tot 15 jaar cel veroordeeld voor het ondermijnen van de autoriteit van het leger en samenzwering.

Het CNLD werd afgelopen augustus ­opgericht om familieleden van gevangen ­demonstranten in contact te brengen met pro-deoadvocaten. Hami zelf zamelt in Algiers geld in voor de families wier dikwijls mannelijke kostwinner nu achter de tralies zit. Hij heeft vandaag op het Place d’Audin, midden in de stad, afgesproken met een vader wiens zoon al een half jaar gevangen zit. Talloze betraliede politiebusjes en agenten staan vlakbij. “Ik sta hier nu met jou te praten. Maar als ze mij oppakken krijg ik het verwijt dat ik samenwerk met buitenlandse mogendheden om het land te destabiliseren. Onzin natuurlijk, maar dat excuus wordt al jaren gebruikt”, vertelt Hami, voordat hij een café induikt met zijn afspraak.

Hoge bloeddruk

Midden in de woonkamer van het huis van de familie Kichou ligt Omar weggedoken onder een stapel dekens. De spanningen van de afgelopen protestmaanden in combinatie met zijn hoge bloeddruk zijn de activist te veel geworden. “Blijf nou gewoon rustig liggen”, sust zijn vrouw Ouashiba haar man, als die weer in woede wil ontsteken over de aanhouding van zijn zwager, de broer van Ouashiba.

Eind juli werd El Hadi Kichou tijdens een demonstratie van straat geplukt met een van de vele circulerende pamfletten waarop het regime wordt opgeroepen de biezen te pakken. Aanklacht: het in gevaar brengen van de nationale soevereiniteit. “Mijn broer was al zo vaak de straat op geweest, maar toch werd hij nu zomaar opgepakt”, vertelt Ouashiba. Willekeur om angst te zaaien, vermoedt zij.

Ouashiba denkt dat de staat repressiever is geworden door de aanhoudende druk vanuit de protestbeweging. Kijk naar dochter Nour van haar vriendin Leila Dahmani, die ook werd opgepakt. Na maanden cel loopt ze nu weer rond op de rechtenfaculteit. Maar demonstreren durft ze niet meer

Ouashiba vreest dat het regime met het intimideren van demonstranten en het doordrukken van de verkiezingen voor nu aan het langste einde trekt. Haar broer die zo dol is op wandelen en vissen is evengoed haar grote held. “Geen revolutie zonder slachtoffers. Hij heeft de prijs ervoor betaald”, zegt zij. Ook El Hadi zal volgens haar net als Raoef Rais na de verkiezingen vrijkomen. “Maar dit betekent niet het einde van de protestbeweging hoor”, zegt Ouashiba. “Wij demonstreren gewoon door”.

Dit is – nu nog – de machtigste man in Algerije

In het huidige machtsvacuüm in Algerije is het leger de baas en luitenant-generaal Ahmed Gaïd Salah de machtigste man van het land. In aanloop naar de geplande presidentsverkiezingen van vandaag steunde hij president Bouteflika van harte voor diens vijfde ambtstermijn. De behoudende militair zou in 2004 na bewezen diensten eigenlijk met pensioen gaan, toen president Bouteflika hem tot stafchef van het omvangrijke Algerijnse Volksleger benoemde. Hij groeide uit tot een directe vertrouweling van de president die hem een paar jaar terug ook viceminister van defensie maakte. Gaïd Salah zou Bouteflika tot diens dood dienen, verklaarde hij toen nog .

Maar toen dit voorjaar bleek dat de demonstranten op de Algerijnse straten van geen wijken wisten, maakte de legerleider een plotselinge draai. Gaïd Salah schaarde zich naar eigen zeggen achter de demonstranten en riep Bouteflika in een televisietoespraak op om af te treden. Binnen een paar dagen was Bouteflika, die twintig jaar verbeten had vastgehouden aan de macht, verleden tijd.

Afrekenen met corruptie

Gaïd Salah liet direct een anticorruptieoperatie in gang zetten en hield grote schoonmaak onder Algerije’s elite. Machtige zakenlieden, politici en zelfs de broer van Bouteflika, Saïd, werden niet gespaard en achter de tralies gezet.

Was dit niet waar het volk om vroeg, een afrekening met de corrupte elite? Het is maar de vraag of Gaïd Salah werkelijk van plan was om af te rekenen met Le Pouvoir (De Macht). Want de grootste straatprotesten in Algerije na jaren van politieke apathie waren ook een uitgelezen mogelijkheid om rekeningen te vereffenen in de machtsstrijd die achter de schermen plaatsvindt in het gesloten Noord-Afrikaanse land.

Gaïd Salah had, in zijn positie als Bouteflika-vertrouweling, ook gevaar kunnen lopen. Niet dat de demonstranten de president en de militair eigenhandig uit hun paleizen hadden gesleurd. ‘De straat’ stuurde niet aan op een gewelddadige confrontatie. De demonstranten zouden bovendien geen partij zijn voor het gepokte en gemazelde leger.

Wel voelde Gaïd Salah volgens analisten de hete adem in zijn nek van rivalen binnen het regime die munt wilden slaan uit de protesten. Al jaren woedt er achter de schermen een verbeten machtsstrijd tussen het leger en de inlichtingendiensten. De mysterieuze voormalige inlichtingenchef Mohamed Mediène, bijgenaamd ‘Toufik’, die door Bouteflika met pensioen werd gestuurd, zou Gaïd Salah willen wegwerken toen de president wankelde.

Daadkrachtig optreden

Door de straatprotesten te omarmen, wist Gaïd Salah mogelijk zijn eigen ondergang te voorkomen. Bovendien werd hij daarmee in een klap de machtigste man van het land. In zijn toespraken liet hij zich de afgelopen maanden steeds meer zien en horen als provisorisch leider van Algerije.

Inmiddels is het aanvankelijke enthousiasme op straat over het daadkrachtige optreden van Gaïd Salah en het leger omgeslagen. Demonstranten zien de 79-jarige militair, die in de onafhankelijkheidsoorlog nog tegen de Fransen vocht, eveneens als onderdeel van het oude regime dat alleen cosmetische, maar geen fundamentele veranderingen wil doorvoeren.

De onvrede over Gaïd Salah geldt overigens lang niet voor iedereen. Regimegetrouwen zien de 79-jarige militair juist als een stabiele factor in roerige tijden.

Als er vandaag, ondanks de dreigende protesten en boycot van de verkiezingen, een stabiele opvolger van Bouteflika uit de stembus rolt, zal Gaïd Salah opgelucht ademhalen. Als deze nieuwe president loyaal aan hem is en in tegenstelling tot Bouteflika wel standhoudt, is de kans zelfs groot datGaïd Salah weer plaats zal nemen in de coulissen.

Lees ook:

Eindelijk stemmen, maar de Algerijn heeft er weinig fiducie in

Algerije kiest donderdag een nieuwe president. Twee keer werden de verkiezingen uitgesteld. Nu het eindelijk zo ver is, dreigt een deel van het electoraat de stembusgang te boycotten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden