Algen, zo zacht als wol

DUURZAME TOEKOMST | De wereld sprak vorig jaar in Parijs af de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 2 graden. Maar hoe? Onderzoekers en kleine bedrijven zoeken oplossingen. Een serie over groene innovaties en uitvindingen. Vandaag het slot van de serie: kleding gemaakt van algen.

Algen zien er vies en slijmerig uit. Bovendien zorgen ze ook nog voor veel overlast in water. Want als er te veel van zijn mag je niet zwemmen en bedreigen ze het onderwaterleven. Nee, ze hebben geen goede reputatie, weet ook ontwerper Tjeerd Veenhoven (40). "Maar dat is grotendeels onterecht. De schattingen lopen uiteen, maar algen produceren zo'n vijftig procent van de zuurstof op aarde. Wij maken ons zorgen om het kappen van oerwouden, maar algen zijn minstens zo belangrijk."

Veenhoven ontdekte dat algen nog veel meer kwaliteiten hebben. Je kunt er namelijk ook kleding van maken. "Dat klinkt misschien gek, maar dat is het niet. Er zijn veel verschillende soorten algen en door zogeheten cladophora op een speciale manier te behandelen zijn ze uitermate geschikt voor kleding." Algen zouden dus een alternatief kunnen zijn voor synthetische vezels als nylon of polyamide, waarvoor olie wordt gebruikt, of voor katoen, waarvan de productie een grote wissel trekt op het milieu.

Om dat te bewijzen doet Veenhoven momenteel experimenten in zijn studio in de Groningse volkswijk Oosterpark. Van buiten ziet het er uit als een grote loods, binnen lijkt het wel een laboratorium. Onophoudelijk borrelt water met kleine algen in aquaria, die op en neer deinen in het water. Hier kweekt hij de organismen.

Dat de meeste mensen niet aan textiel denken bij algen is niet zo vreemd. Maar dat Veenhoven dat wel doet, typeert zijn aanpak. De ontwerper is altijd op zoek naar materiaal in de directe omgeving, waarvan we de waarde over het hoofd zien. "Ik wil dat mensen zich gewaar worden van dingen waar ze weinig om geven, zoals algen. Terwijl ze zo belangrijk kunnen zijn. Het is toch prachtig als we straks kleding hebben van iets waarvan mensen nu vooral vinden dat het voor overlast zorgt? Zie het niet als probleem, maar als mogelijkheid."

In algen zit veel cellulose (zie kader) en dat lijkt ze uitermate geschikt te maken voor het produceren van kleding. Veenhoven won dit jaar een Global Change Award van de H&M foundation om zijn onderzoek uit te breiden. Hij ontving daarvoor 150.000 euro van de winkelketen.

Van Duitsland naar China

Voor zijn huidige experimenten haalt Veenhoven algen uit de rivier de Ems in Duitsland. "Ze groeien in grote strengen. Als een soort dikke tapijten liggen ze op het water." Daarna gaan ze de keukenmachine in. "Op die manier scheiden we de cellulose, die bruikbaar is voor textiel, eenvoudig uit de celwand. Vervolgens lossen we het goedje dat overblijft op in een chemische substantie, zodat een wit poeder ontstaat. Dat is de bouwsteen van textiel. Dit is een vrij gangbaar proces om textiel te maken. Maar de algen als enige bron zijn helemaal nieuw."

Om te laten zien hoe de algen veranderen van slijmerig naar poeder, laat Veenhoven twee bakjes zien. De eerste bevat algen die zo zacht zijn als wol. Dat is het resultaat na drogen in de zon. Het tweede bakje bevat het dunne poeder dat overblijft na de chemische bewerking. Het lijkt op zand. "Daar creëren we een draadje van. Van deze garen maken we de kleren. Dat is allemaal nu al mogelijk. Maar ik wil eerst beter begrijpen hoe je algen precies moet behandelen. Waar gaan we ze oogsten, op wat voor manier en hoe pakken we dat precies aan?"

Om daar achter te komen, start later dit jaar een groot project in China. Daar is heel veel overlast door algen en heeft de overheid wel oren naar de aanpak van Veenhoven. De ontwerper gaat daar tweeduizend kilo van de organismen drogen en bewerken voor textiel. "In de lente willen we de eerste lappen stof presenteren. Spannend wordt onder meer hoe de algen het beste drogen. Kan dat in de buitenlucht of gaan ze dan rotten? Als we ze in met machine moeten drogen wordt het waarschijnlijk prijzig. Ik verwacht overigens dat algenkleding niet duurder zal zijn dan ander textiel, omdat het zoveel bruikbare stoffen bevat. Maar dat wil ik wel eerst bewijzen. Bovendien moeten we nog bestuderen hoe duurzaam het precies is. Uiteraard is het hoe dan ook een extreme vorm van upcycling, omdat je van afval iets nuttigs en moois maakt."

Slippers

Met de algen onderscheidt Veenhoven zich niet voor de eerste keer door van een alledaags materiaal dat voor overlast zorgt iets bijzonders te maken. Zes jaar geleden kwam hij bladeren van palmbomen tegen, die overal op de grond liggen in India. "Het gaat om de beschermende huls die om de stam zit. Doordat de boom groeit, barst de huls open en valt met steel en blad van de boom", zegt de ontwerper.

Hij laat zo'n blad voelen. Het is hard en breekbaar. "Maar als ik het week in een oplossing met water en plantaardig vet, dan wordt het heel flexibel." Weer laat Veenhoven een blad voelen, maar nu is het veel zachter en wendbaarder. "Van deze bladeren heb ik net met modeketen O'Neill slippers ontworpen, die in de winkel liggen. Ook maken we er boekenkaften van. Het begint bij mij met verwondering voor materialen die ik her en der vind. Het is een geweldige motivator om van afval iets moois te maken. Dat werkt verslavend."

Als kind had Veenhoven die fascinatie al. "Ik was bijvoorbeeld gek op paddenstoelen. Ik vond het heel bijzonder dat ze groeiden op donkere plekken. Ik ging ze vaak zoeken en nam ze dan mee de klas in. Zo ontdekte ik dat een honingzwam heel lange draden heeft. Dat hield me heel erg bezig. En die verbazing heb ik nog steeds."

Veenhoven werkt graag samen met grote modeketens als H&M en O'Neill. "Zij hebben een grote impact. Het zijn grote merken, die heel veel spullen verkopen. Als ik ervoor kan zorgen dat hun ontwerpers nieuwe materialen gebruiken zoals algen en palmbladeren heeft dat een heel groot bereik. Van de palmbladeren maakte ik eerst zelf wegwerpslippers. Dat kwam voort uit een ergernis over de witte slippers, die je in veel hotels vindt. Die zijn niet recyclebaar en worden massaal gedumpt. Mijn palmbladslippers veroorzaken geen schade na het weggooien en dat sprak O'Neill aan."

Uiteindelijk bestaan de slippers die nu in de winkel liggen niet geheel uit palmbladeren. "Er zit nog een beetje rubber in. Dat is niet afbreekbaar. Ik gebruik liever kurk. Werken met grote merken is compromissen sluiten. Het alternatief is dat ik alleen maar op zeer kleine schaal producten maak die honderd procent uit palmbladeren bestaan. Maar dat heeft toch geen effect? Dan kom ik misschien in een museum, maar dat is mijn doel niet."

Veenhoven hoopt dat zijn aanpak doorsijpelt in de branche en andere ontwerpers het oppikken. "Ik wil ook niks patenteren. Als iemand anders aan de slag wil gaan met algen of palmbladeren, juich ik dat alleen maar toe. Ik wil mijzelf eigenlijk overbodig maken met deze onderzoeken. Dat zit in mijn karakter. Als het gebruik van deze materialen aanslaat, ga ik weer op zoek naar andere spullen om iets van te maken. Er is nog zoveel om me over te verwonderen. Ik ben nog lang niet klaar met ontwerpen."

undefined

geschikt materiaal

Algen zijn zo geschikt om kleding van te maken omdat ze tot zeventig procent cellulose in de celwand bevatten. "Ter vergelijking: eucalyptus, ook geschikt voor kleren, heeft maar 45 procent cellulose", legt Veenhoven uit. "Samen met cellulose en hemi-cellulose zorgt lignine in de celwand voor de sterkte van een plant. Doordat algen in het water op en neer deinen, hoeven ze niet zo sterk te zijn. Ze hebben niet zoveel last van regen en wind, waar veel planten zich juist wel tegen beschermen. In algen zit daarom weinig lignine en dat is erg fijn, want daardoor kunnen we veel beter bij de cellulose om er kleding van te maken."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden