Alfred Eisenstaedt 1899 - 1995

AMSTERDAM - De naam van de Amerikaanse fotograaf Alfred Eisenstaedt is onlosmakelijk verbonden met de twintigste eeuw. Dat is gemakkelijk gezegd, van iemand die in 1899 geboren is en gisteren, 96 jaar oud, overleed. Maar ons beeld van de moderne geschiedenis is in sterke mate bepaald door foto's, en van Eisenstaedts foto's hebben zich er verschillende in het barstensvolle geheugen geperst.

Eisenstaedt was vanaf het begin in 1936 verbonden aan het foto-magazine Life, totdat dit het in 1972 moest afleggen tegen de snelheid van de televisie (afgezien van de latere verschijning als tijdloos maandblad te midden van de lifestyle-bladen). Naast onder meer de eveneens bekend geworden W. Eugene Smith, Irving Penn, Arnold Newman, David Douglas Duncan (Engeland) en Henri Cartier-Bresson (Frankrijk) maakte Eisenstaedt voor Life zogenoemde picture stories. Eerst vooral losse foto's, steeds vaker door de fotograaf in een volgorde geplaatste beelden, maakten de wereld kleiner. Van het straatleven op Mallorca tot de verdwijnende plantages in de Deep South van Amerika, geisha-meisjes in Kioto en boerinnen op de Volendamse dijk, Eisenstaedts onderwerpen waren legio.

De vulcaniserende informatiestroom sinds de opkomst van fotografie en film vereist blijkbaar, dat ons begrip houvast wordt geboden in de vorm van personen, liefst grote namen.

Het zijn de mannen in de weidse politiek en de vrouwen en mannen in het verstrooiende amusement die door fotografen in de actualiteit zijn uitgelicht en ons het paradoxale, tintelende gevoel bezorgen, dat wij volop in het heden staan èn iets van eeuwigheid beleven. We 'kennen' ze: Sophia Loren, Marilyn Monroe, Shirley Temple, Audrey Hepburn, Marlene Diettrich, W.H. Auden, Haile Selassie, Hitler, Mussolini, Roosevelt, Kennedy, Einstein: het zijn ònze 'people' (titel van Eisenstaedts fotoboek uit 1973) .

Eisenstaedt maakte krachtige portretten en face, maar zijn terloops gemaakte foto's beklijven mogelijk nog meer. Geboren in een Joods gezin in Duitsland, en na een vreselijke diensttijd in de eerste wereldoorlog, was hij gefascineerd door de opkomst van de nationaal-socialisten en fascisten: hij reisde door Europa en fotografeerde Goebbels, in een lieflijke tuin gezeten, kort voor die tot minister van 'cultuur en propaganda' werd benoemd; in Venetië trof hij Mussolini en Hitler in een aangename kout. Nadat hij in 1935 naar de Verenigde Staten was geëmigreerd zou hij zich meer toeleggen op de Amerikaanse politiek en showbiz. Opvallend is het net iets andere accent dat hij legt, vergeleken bij eveneens bekende foto's van beroemde collega's.

Marilyn Monroe kijkt ietwat verbaasd en bedeesd voor zich uit, in plaats van schalks in de camera. Audrey Hepburn slaat huiselijk haar tot boven de knie ontblote benen over elkaar. De nog jonge Leonard Bernstein en zijn vrouw zitten met hun dochtertje aan de piano (preciezer: twee tegen elkaar aan geschoven piano's), het jongere zoontje achter de pianokruk tegen moeders bil.

Eisenstaedt heeft het zijne bijgedragen aan de heiligverklaring van de Kennedy's. Zijn eerste foto van de clan dateert van 1940, als de familie aan het zeilen is, op een van zijn laatste troont John F. als president in de oval office van het Witte Huis. Jackie op de grond gezeten in de huiskamer, dochter Caroline in een rompertje stralend naast vaders bureau: wie zou niet van zo'n gezin houden.

Ook anonieme personen op Eisenstaedts foto's worden ikonen, pixel voor pixel uitgetekend. Wat Robert Doisneau in Parijs deed voor het Hotel de Ville, deed Eisenstaedt in New York, toen hij (einde tweede wereldoorlog) op Times Square twee minnekozers kussend betrapte - of als zodanig ensceneerde.

Zonder de anonieme personen aan de zijlijn van de geschiedenis zijn de groten der aarde niets. Eisenstaedt wist dat. Op de hierbij afgedrukte foto uit 1945, van een vrouw die treurt om de dode president Franklin D. Roosevelt, staat zo'n mens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden