Alexandre Tharaud, de pianist die geen piano in huis heeft

Op zijn nieuwe cd speelt de Franse pianist Alexandre Tharaud Bach op een moderne vleugel. In het 'Concert voor vier toetsinstrumenten' bespeelt hij zelfs vier piano's. In een Brussels café praat Tharaud over Bach, over Franse componisten en zijn liefde voor Satie.

Hoeveel pianisten zouden er géén piano in huis hebben? Alexandre Tharaud (Parijs, 1968) deed jaren geleden het instrument de deur uit en heeft sindsdien een aantal sleutels op zak van appartementen waar hij wél kan spelen. Zo blijft het verlangen bestaan.

Er zit wat in, en eigenzinnig is het zeker.

Even eigenzinnig als zijn website www.alexandretharaud.com. Een oase van mooie, lieflijke en verrassende foto's, filmpjes en geluiden, zoals het slaapliedje met de tekst 'Les mains d'Alexandre Tharaud sont des cadeaux, sont des cadeaux.' Veel handen te zien, kunstig vastgelegd ook, maar nergens een afbeelding van Tharaud zelf.

"Een site met foto's van mij? Ik moet er niet aan denken! Mijn vrienden hebben me overgehaald een website te bouwen en uiteindelijk ging ik akkoord. Je komt van alles over mij te weten, maar niet via afbeeldingen van mezelf en slogans over hoe goed ik wel niet ben."

Met lichte stemverheffing wanneer het gaat over de cover van zijn nieuwe Bach-cd: "Ik vind de foto prachtig! Waarom? Ik lijk wel twintig. Marco Borggreve is een held." Op de achterkant staat Tharaud met de rug naar ons toe. "De rug van een pianist is vaak interessant, expressief. Vele malen expressiever dan het gelaat."

In het Brusselse café Metropole klinkt een gezellig geroezemoes aan het begin van de avond. De obers kijken ietwat hautain, maar bedienen evengoed in vlug tempo. Tharaud blikt rustig uit zijn ogen, die in een vriendelijk, maar scherp omlijnd gezicht staan.

In het 'Concert voor vier toetsinstrumenten', Bachs transcriptie van Vivaldi's opus voor hetzelfde aantal violen, speelt Tharaud alle vier de pianopartijen. Vier pianisten bij elkaar brengen met dezelfde kijk op Bach, leek hem zo goed als onmogelijk. Op dag één van de opnamesessie speelde hij de eerste piano in met orkest. Aan het einde van de rit had hij het podium voor zich alleen en stortte hij zich met een koptelefoon - zo kon hij de gemaakte opname als begeleiding gebruiken - op de drie andere instrumenten.

"Iedere pianist in mij produceert steeds een net iets andere klank, maar ik gebruikte natuurlijk dezelfde manier van ornamenteren en fraseren. Ik kon alles zelf bepalen, een licht en snel tempo kiezen, dichtbij de stijl van Vivaldi."

Authentiek? "Op een moderne piano kun je soms authentieker zijn dan op een kopie uit Bachs tijd. De stijl is uiterst belangrijk. Ik wil het klavecimbel niet imiteren, maar besef wel dat de stukken voor klavecimbel zijn geschreven. De musici van Les Violons du Roy spelen onder leiding van Bernard Labadie op hedendaagse instrumenten, maar met een barokstok. De klankkleur heeft dus iets baroks."

Tharaud is vermoeid na een lange dag. Veel drukte heeft hij achter de rug met het Festival Amadeus in Meinier, vlakbij Genève, waarvan hij sinds dit jaar artistiek leider is. Voor het Gergjev Festival was de pianist dit seizoen al even in Nederland. In het Amsterdamse Concertgebouw speelde hij onlangs twee programma's met muziek van Satie.

Tharauds ogen fonkelen als de naam van deze componist valt: "Saties werk is eigenlijk niet zo bekend. Hij was een zeer mysterieus figuur, nogal excentriek, eenzaam ook. Vaak worden dezelfde stukken gespeeld, terwijl zijn oeuvre enorm is! Je zou vijf of zes cd's vol kunnen spelen met alleen al zijn pianomuziek."

"Het moeilijkste van Satie is dat je niet moet interpreteren, maar de muziek laten spreken. Dat is lastig voor een musicus, die wil juist iedere noot, iedere frase uitleggen en een verhaal vertellen op zijn instrument. Het spelen van Satie geeft eenzelfde ervaring als wanneer je mediteert. Soms gaat het in de 'Gnossiennes' of de 'Gymnopédies' om maar een paar noten. Daarvoor moet je als pianist compleet rustig zijn - het is stiltemuziek die heel diep gaat. De speler is niet belangrijk, er moet direct contact zijn tussen de componist en de luisteraar. Dat is alleen bij Satie zo."

Best veel Frans wat de klok slaat als we door de discografie van Tharaud gaan. "Mijn eerste cd's waren opgedragen aan Franse componisten. Zo'n jaar of tien geleden besloot ik Rameau op te nemen: de muzikale grootvader van Satie en Poulenc. Als je Fransman bent, begrijp je de aard van de cultuur, dat is noodzakelijk. Hoewel, Walter Gieseking was de beste interpreet van Debussy en Ravel, Cortot was een ster met Schumann. Je hoeft dus niet per se Frans te zijn, maar je moet wél de cultuur kennen, van het Franse leven houden. Ravel en Debussy, ze hielden van lekker eten en goede wijn! Veel pianisten spelen Franse muziek te serieus, terwijl er een delicate balans nodig is tussen de details en het leven zelf."

Tharaud in Groningen
Het nieuwe Bach-album van Alexandre Tharaud beleeft op 13 november in de Groningse Oosterpoort zijn Europese presentatie tijdens een concert van de pianist met Les Violons du Roy onder leiding van Bernard Labadie. Bach en het Franse schijfje zijn beide uitgekomen bij Virgin Classics. In januari volgend jaar speelt Tharaud Mozarts Negende pianoconcert met Het Brabants Orkest en in maart vertolkt hij het Drieëntwintigste pianoconcert van dezelfde componist met het Nederlands Kamerorkest.

Heerlijke grabbelton
Tharaud speelt ook voor kinderen. Op de cd 'J'apprends le piano avec Alexandre Tharaud' (Ik leer pianospelen met Alexandre Tharaud) stelde hij een heerlijke grabbelton samen voor (Franse) kinderen, van Bach tot Pärt, gespeeld door hemzelf en collega's als Martha Argerich, Lars Vogt en David Fray. Bij ieder stuk schreef hij een tekstje met speelaanwijzingen. De lol begint al met blije tekeningetjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden