'Alcohol-kinderen' in de wijnstreek blijven klein

De Zuid-Afrikaanse wijnstreek kampt met enorm drankmisbruik onder zijn arbeiders. Veel kinderen worden daardoor geboren met lichamelijke en geestelijke afwijkingen.

De wijnstreek in de Kaapprovincie maakt een idyllische indruk. De zon schijnt uitbundig. De glooiende wijngaarden liggen er keurig bij. De wit gepleisterde boerderijen hebben Hollandse namen als 'Welgegund', 'Nabygelegen' en 'Goede Hoop'.

Maar achter de lieflijke façade gaat bittere ellende schuil. Want onder de gekleurde arbeiders op de wijnboerderijen heerst een diepgewortelde cultuur van alcoholisme. En doordat vrouwen ook drinken als ze zwanger zijn, lijden veel kinderen aan het foetaal alcohol-syndroom (FAS).

Zoals de jonge Izak op de boerderij Welvanpas bij het stadje Wellington. Izak is twaalf jaar, maar hij lijkt eerder negen. Hij is klein voor zijn leeftijd, heeft moeite zich te concentreren en is op school al drie keer achtereen blijven zitten. “Ik kan dingen niet onthouden“, mompelt hij.

Izak kampt met deze problemen omdat zijn moeder Lena hevig dronk toen zij zwanger was van hem. Ook vandaag heeft zijn moeder een behoorlijke kegel. “Als ik eraan denk dat Izak niet kan leren doordat ik toen dronk, schaam ik mij ontzettend“, zegt ze.

De Zuid-Afrikaanse wijnregio heeft een van de hoogste FAS-percentages ter wereld. Uit onderzoek blijkt dat in 2001 in Wellington maar liefst 9 procent van de schoolkinderen eraan leed. In westerse landen ligt dit percentage doorgaans op 0,1 tot 0,2. En in door alcoholisme getroffen indianengemeenschappen in Amerika rond 0,8.

De slachtoffertjes zijn doorgaans kleiner dan andere kinderen. Ze hebben vaak ook kleinere hersenen, zijn hyperactief en worstelen met gedragsproblemen. “Deze kinderen kennen vaak geen angst“, zegt Arnold Christianson, hoogleraar genetica aan de Universteit van de Witwatersrand. “Dat maakt hen de perfecte 'soldaten' voor misdaadbendes.“

De problemen komen voort uit Zuid-Afrika's pijnlijke geschiedenis van onderdrukking en discriminatie. De blanke boeren gaven hun gekleurde arbeiders eeuwenlang als deel van hun beloning vijf tot zeven bekers wijn per dag. Deze gewoonte werd in 1928 verboden, maar bleef op veel boerderijen tot in de jaren negentig in gebruik.

De verhoudingen op de bedrijven zijn nog steeds extreem ongelijk. De blanke boeren wonen in grote villa's en rijden in dure terreinwagens, terwijl hun gekleurde arbeiders in uitzichtloze armoede leven. In het weekend kopen veel werknemers een papsak met vijf liter wijn en zuipen zich volledig klem.

De laatste jaren groeit langzaam het besef dat er iets moet veranderen. Hulpverleners proberen met voorlichting het drankmisbruik en het alcoholsyndroom terug te dringen. 'Is jy swanger? Dink voor jy drink!' luidt hun slogan. Maar in Wellington nam het FAS-percentage onder schoolkinderen de afgelopen tijd toe, van 5 procent in 1997 tot 9 procent in 2001.

En veel blanke boeren weigeren nog altijd onder ogen te zien dat zij met hun dagelijkse wijnverstrekking hebben bijgedragen aan de ellende. Bijvoorbeeld de 69-jarige blanke boer Dan Retief. Bij zonsondergang zeg hij op de veranda van zijn landhuis Welvanpas: “Ik heb de wijn nooit door iemands strot geduwd. Hoe een werknemer met drank omgaat, is zijn eigen verantwoordelijkheid.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden