Albright in Israël: 'Oslo' blijft enige begaanbare weg

Vandaag begint het langverwachte bezoek - en het eerste sinds haar aantreden - van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright aan Israël. Zal zij premier Netanjahoe en zijn regering weer terug kunnen voeren op het pad van de Oslo-akkoorden? Het is volgens Ronny Naftaniel uiteindelijk de enige weg om tot vrede in het Midden-Oosten te komen.

De zelfmoordcommando's die afgelopen donderdag in Jeruzalem opnieuw toesloegen, houden de Israëlische bevolking in hun greep. De lust is hen vergaan om te gaan winkelen of koffie te drinken op een terras. Ouders vragen zich angstig af of hun kinderen na een ritje met de bus weer veilig thuis zullen komen.

De werkelijkheid is veel rauwer dan hun vier jaar geleden, bij het tekenen van de Oslo-akkoorden, werd voorgehouden. 'Genoeg bloed en tranen! Genoeg!' sprak premier Rabin hoopvol op de grasmat voor het Witte Huis op 13 september 1993, nadat hij de hand van zijn oude vijand Arafat had geschud. Sindsdien verloren bijna 300 Israëlische burgers het leven door aanslagen van moslim-extremisten. Palestijnen in de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook, die hun hoop hadden gevestigd op economische vooruitgang en zelfbeschikking, zagen hun welvaart door datzelfde terrorisme alleen maar teruglopen.

In een democratie als Israël kunnen de politici niet blind of doof blijven voor de woede en ontreddering die er na terreurdaden ontstaan. Met uitzondering van premier Sjamir, die tijdens de Golfoorlog een opmerkelijke zelfbeheersing vertoonde, hebben alle Israëlische premiers toegegeven aan de impuls om geweld tegen Israeli's met harde maatregelen te beantwoorden. Premier Rabin wees 415 Hamas-terroristen uit naar een heuveltop in Libanon, premier Peres ontketende de operatie 'Druiven der gramschap' en premier Netanjahoe richt nu zijn pijlen op Jasser Arafat en zijn bestuur, die weigeren afdoende maatregelen tegen het terorisme te nemen.

De consequentie van dit beleid is dat de lange-termijnstrategie, die gericht dient te zijn op het bereiken van een regionale vrede, voor onbepaalde tijd opzijgezet wordt door korte-termijnoverwegingen. De terroristen van Hamas en de islamitische Jihad, die het bestaan van Israël binnen welke grenzen dan ook afwijzen, weten dit en speculeren er met hun voordurende aanslagen op dat uitstel van de vrede tot afstel zal leiden. Door hun toedoen kwam vorig jaar de 'hardliner' Netanjahoe aan de macht en nu hopen ze dat hij, allergisch als hij voor Jasser Arafat is, een streep door de Oslo-akkoorden zal halen.

Het is noodzakelijk dat de betrokken politici en vooral de Amerikaaanse minister van buitenlandse zaken Albright, die vandaag de regio voor het eerst bezoekt, het lange-termijnbelang niet uit het oog verliezen. Zonder vrede tussen Israël, de Palestijnen en de Arabische buren zijn de aanslagen en de recessie onder de Palestijnen slechts de inleiding tot een veel groter drama.

Dat neemt niet weg dat Arafat op korte termijn zijn halfslachtige opstelling tegenover het terrorisme moet beëindigen. Hij heeft sinds het omstreden Israëlische besluit over Har Homa een sfeer gecreëerd waarin de zelfmoordaanslagen konden plaatsvinden. Regelmatig schildert de Palestijnse pers Netanjahoe af als een machtswellusteling, wiens doel het is de Arabieren van hun land te beroven. De veiligheidssamenwerking met Israël is stopgezet en het Palestijnse bestuur weigert al maanden door Israël gezochte terroristen uit te leveren.

De door Arafat benoemde Moefti van Jeruzalem sprak in augustus de gelovigen toe met de woorden: 'Oh Allah, vernietig Amerika, want het land wordt bestuurd door zionistische joden (...) Allah zal wraak nemen op de kolonisten die zonen zijn van apen en zwijnen.' De recente omhelzing door Arafat van de leider van Hamas, Abdoel Aziz Rantisi, heeft bij vele Israëli's walging opgeroepen. Diezelfde Rantisi noemde de aanslag van afgelopen donderdag een 'verdediging van het land en de natie'.

Draaideur

Tijdens haar maidenspeech over het Midden-Oosten op 6 augustus voor de National Press Club hekelde minister Albright het optreden van Arafat, zonder hem overigens bij naam te nemen, als draaideurpolitiek. Ze vond dat de Palestijnse verplichting terreur te bestrijden constant en onvoorwaardelijk moet zijn. De Amerikaanse minister sprak profetische woorden. Afgelopen week veroordeelde Jasser Arafat de aanslag in Jeruzalem, terwijl zijn kabinet verklaarde dat de terreurdaad begaan zou zijn door joodse extremisten die het vredesproces willen opblazen.

Ondanks dit draaideurbeleid is het hoogst onwaarschijnlijk dat de Palestijnse leider zelf de hand heeft gehad in de nieuwe reeks aanslagen. Het geweld ondergraaft ook zijn positie en zijn wens om via de Oslo-akkoorden een onafhankelijke Palestijnse staat te stichten. Er bestaan vermoedens dat de daders in Iran zijn opgeleid en uit het buitenland komen (Foreign Report, 4 september). De gebeurtenissen getuigen vooral van Arafats onvermogen zijn gebieden economisch en politiek behoorlijk te besturen. Hij verdeelt en heerst, geeft een knipoog hier en daar en sluit de opposanten van zijn alleenheerschappij die zwakker zijn dan Hamas en de Islamitische Jihad, op in de gevangenis.

De situatie lijkt wat op die in Jordanië in 1970. Koning Hoessein aarzelde toen Palestijse guerrilla's, die een staat in een staat vormden, aan te pakken. Zij kaapten onder meer vliegtuigen, die ze op Jordaanse bodem lieten ontploffen. Pas na verschillende gewapende acties van Israël in Jordanië liet de koning zijn Bedoeïnenleger met harde hand een eind maken aan de anarchie. De beslissing van premier Netanjahoe, gesteund door oppositieleider Ehoed Barak, om het Israëlische leger voortaan in Palestijns gebied tegen de infrastuctuur van terroristen te laten optreden, kan eenzelfde doel dienen.

Minister Albright staat straks voor de zware taak het korte-termijndoel, het opvoeren van de strijd tegen het terrorisme, te verenigen met de lange-termijnstrategie een rechtvaardige vrede voor Israëli's en Palestijnen te bereiken. Daartoe zal ze partijen moeten voorhouden dat Israël, de Arabische staten en de Palestijnen zowel economisch als militair veel te winnen hebben bij uiteindelijke vrede en samenweking. Anno 1997 wordt de veiligheid van staten niet alleen meer bepaald door het in handen hebben van heuvelruggen of stroken zand, maar door hun mogelijkheid om hun mensen te voeden en van water te voorzien. Ze zou erop kunnen wijzen dat Israël en zijn Arabische buren meer te vrezen hebben van het moslim-fundamentalisme dan van elkaar.

De Amerikaanse minister zal daarbij een zware dobber hebben aan de natuurlijke neiging van premier Netanjahoe zich vooral bezig te houden met de korte termijn. In juni gaf de Israëlische premier voor het eerst een beetje prijs wat hij als oplossing zag voor het conflict met de Palestijnen, door het Allon-plus delingsplan te lanceren. Dit delingsplan, gebaseerd op ideeën van de socialistische Israëlische minister van buitenlandse zaken Jigal Allon in de jaren zeventig, is in zoverre uniek dat voor het eerst de Likoed een territoriaal compromis met de Palestijnen voorstelt. Maar als oplossing biedt het de Palestijnen te weinig grondgebied.

Voor die oplossing zijn nog steeds de Oslo-akkoorden het enige door alle partijen aanvaarde uitgangspunt. De in Oslo voorziene militaire terugtrekking van Israël uit bezet gebied is ook de beste methode om het terrorisme te bestrijden. Maar dan moet de scheiding tussen Israël en de Palestijnse gebieden wel volledig zijn en zo snel mogelijk tot stand gebracht worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden