Albert Fiks: geen voorman, wel degelijk getalenteerd

Cees Straus

Modernist in Amersfoort. ’Albert Fiks’ , t/m 13 mei Zonnehof, Amersfoort, di-vr 11-17 uur, za en zo 12-17 uur. Monografie, door Renske van der Linde-Beins en Onno Maurer, Reproka Publishers, Amersfoort, ISBN 978 -90-809641-4-3, 24,50 euro.

Als om zijn herontdekking voortdurend te rechtvaardigen wordt de uit Amersfoort afkomstige schilder Albert Fiks (1908-1945) ’een veelzijdig talent’ genoemd. In het pas verschenen boek en op de tentoonstelling in de Zonnehof in Amersfoort, ligt dat er erg bovenop. Toch heeft het oeuvre van Fiks al in een vroeg stadium erkenning gekregen, al was het maar in de vorm van aankopen door zijn ontdekker, de kunstcriticus en verzamelaar Adriaan Venema.

Alleen omdat Venema ondanks nijvere nasporingen weinig aan de weet kwam over de hem onbekende schilder, bleef Fiks in anonimiteit steken. Aan de hand van nieuw onderzoek die tot de huidige presentatie en een monografie leidde, kan gesteld worden dat Fiks tot de vernieuwers van de vroeg-20ste-eeuwse schilderkunst behoort. Omdat hij kort heeft geleefd en zich bovendien niet erg prominent in de vernieuwingsbeweging opstelde, bleef zijn talent onder de korenmaat.

Fiks werd in Duitsland geboren in een gezin waar de vader van Nederlandse en de moeder van Duitse komaf was. De vader overleed kort na Alberts geboorte en de moeder was door economische noodzaak gedwongen haar jongste telg in een pleeggezin in Amersfoort onder te brengen.

Schilderen deed hij van meet af aan, op verdienstelijke wijze. In 1926 werd hij 18 jaar en dat was ook de leeftijd dat hij zich aansloot bij de Amersfoortsche Kunstkring waar hij voor het eerst in contact kwam met de grote namen van zijn tijd. Hij doorliep in snel tempo de moderne stijlen. Opvallend was zijn voorkeur voor de modernisten en voorlopers van de abstractie die hij in de figuren van Lou Loeber, Charley Toorop, Bart van der Leck en Jan Sluijters leerde kennen.

Zij, en de Belgische expressionistische boerenschilder Constant Permeke waren zijn inspiratiebronnen, bij hen ging hij voor het oplossen van schilderkunstige problemen te rade. Fiks maakte geen lineaire ontwikkeling door, maar werkte de ene keer puur realistisch en dan weer kubistisch of abstract. De wijze waarop hij de vorm tot een tweedimensionaal maar wel ruimte suggererend vlak weergaf, moet hij van Van der Leck hebben afgekeken.

Fiks had er zijn leven lang moeite mee om zijn werk te slijten. Om die reden hield hij vast aan zijn oorspronkelijke stiel, die van huisschilder en later van reclame-ontwerper. Kort na de Tweede Wereldoorlog stierf hij in het harnas: bij het schilderen liep hij een verwonding op die dodelijk zou worden.

Decennia later, toen het grote publiek eindelijk rijp werd voor de abstracte kunst van Mondriaan en Van der Leck, ontstond er ook ruimte voor een generatie van trouwe volgers. Fiks behoort tot die groep: een talent met onmiskenbare kwaliteiten, maar zonder het vermogen om tot een voorman uit te groeien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden