Albanezen willen erkenning als volk

TETOVO - Vraag een Albanees in Macedonië waarom hij zich onderdrukt voelt en een standaardrijtje van vijf grieven zal het antwoord zijn.

David Jan Godfroid

De grondwet van het land deugt niet, de staat financiert geen Albaneestalige universiteit, de gebieden in Macedonië met een Albanese meerderheid worden stelselmatig genegeerd, politie en justitie behandelen Albanezen veel harder dan Slavische Macedoniërs en Albanezen zijn zwaar ondervertegenwoordigd in het openbaar bestuur.

De Albanezen vormen in Macedonië ongeveer een derde van de bevolking, en zij willen dat terug zien in de grondwet van het land. Toen de eerste president van Macedonië na de afscheiding van Joegoslavië, Kiro Gligorov, tien jaar geleden de constitutie voor de nieuwe republiek opstelde, baseerde hij zich op het al oude Joegoslavisch-communistische idee van broederschap en eenheid.

Macedonië moest een land worden van alle inwoners van Macedonië, onder wie een aantal nationale minderheden.

De grootste Albanese politieke partij in het land, de Democratische partij van Albanezen (DPA) van Aren Xhaferi, wil dat veranderen. Om recht te doen aan de omvang van het Albanese volksdeel moet Macedonië, aldus de DPA, een land worden dat bestaat uit twee grondwettelijke volkeren: Macedoniërs én Albanezen.

Het gaat daarbij niet alleen maar om een ideologische discussie. Als Albanezen tot een van die grondwettelijke volkeren worden verklaard, dan hebben zij bij voorbeeld recht op onderwijs in de eigen taal, van lagere school tot en met universiteit. En wel door de staat gefinancierd.

Nu bedruipt een deel van de Albanese bevolking en diaspora een nationalistisch instituut in Tetovo dat de naam universiteit niet verdient en dat door niemand wordt erkend.

De discussie over de universiteit duurt al jaren en de strijd om het instituut heeft zelfs Albanese mensenlevens gekost. Dat is niet helemaal toevallig. Albanezen zijn vaker het slachtoffer van politiegeweld dan Slavische Macedoniërs.

Onschuldig zijn zij overigens lang niet altijd. In een aantal gevallen is wel degelijk aangetoond dat Albanezen zich schuldig hebben gemaakt aan aanslagen op politiebureaus en beschietingen vanpolitieagenten. Maar vaak is dan de reactie van de politie weer buiten proportie. Geregeld worden hele dorpen of stadswijken afgezet en worden er mensen willekeurig opgepakt.

Maar de grens tussen waarheid en verdichting is smal. Met name de Albanese media weten minieme incidenten vaak op te blazen tot wereldrampen. En zo ontstaat dan een vicieuze cirkel van halve waarheden, geruchten en niet zelden aperte leugens. Die cirkel heeft er mede toe geleid dat Macedonië op de rand van een burgeroorlog staat.

Natuurlijk bestaan er ook in Macedonië feiten. Macedoniërs en Albanezen trouwen zelden met elkaar. Albanezen zjn zwaar ondervertegenwoordigd in het openbaar bestuur. Zij vormen slechts vijf procent van het ambtenarenkorps. En ook in het politieapparaat zijn maar weinig Albanezen te vinden. Veel Albanezen beschikken niet over een Macedonisch paspoort. En in veel Albanese dorpen heerst bittere armoede.

De vraag is echter ook hoe dat komt. Willen Albanezen wel voor de overheid werken, willen ze wel bij de politie en willen ze wel een Macedonisch paspoort? De staat wordt door velen van hen immers gezien als een staat van Slavische Macedoniërs. En er bestaan wel degelijk ook arme Macedonische dorpen.

Bovendien is de Albanese gemeenschap verre van eensgezind. De DPA, de grootste Albanese partij, zit in én regering met de 'Macedonisiche' VMRO van Ljubco Georgievski. Zij vertegenwoordigt het gematigde deel van de Albanezen. Arben Xhaferi predikt keer op keer de dialoog en hij laat niet na etnisch geweld van beide zijden te veroordelen.

Nu de verhoudingen steeds verder radicaliseren, is het echter de vraag hoeveel steun hij nog geniet onder zijn voormalige aanhang.

Als de conflicten doorzetten, zullen zowel Macedoniërs als Albanezen uiteindelijk voor hun eigen groep kiezen en, als de schijn niet bedriegt, als regelrechte vijanden tegenover elkaar komen te staan. En dat lijkt verdacht veel op het Bosnië-scenario.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden