Albanese Helena ruilde haar flat voor een handgeschreven bonnetje

TIRANA - Met de knoet en de strooppot heeft de Albanese president Sali Berisha tijd gekocht.

JAN BEZEMER

Het oproer van de bevolking die grote sommen geld is kwijtgeraakt in duistere beleggingsfondsen is even geluwd na de vage toezeggingen van de president, dat iedereen althans een deel van zijn geld terugkrijgt. Ondertussen smoort de politie elke poging tot demonstratie in de kiem en neemt de intimidatie van oppositiegroepen toe. De Albanezen zijn wel wantrouwig, maar ze koesteren de vage beloften van de regering. Ook hoop verduistert het verstand. De gedupeerde beleggers willen geloven dat ze volgende week na 5 februari iets van hun tienduizenden dollars terugzzien. Als dat niet gebeurt zijn ze twee keer belazerd en niemand durft te voorspellen wat er dan gaat gebeuren.

Voor de gesloten kantoren van de louche beleggers verzamelen zich nog elke dag tientallen, soms wel honderden opgelichte spaarders. Ook na twee weken zoeken ze nog troost bij elkaar en wie weet verschijnt de piramide-baas alsnog om weer als vanouds de riante uitbetalingen te hervatten. De onooglijke flatwoning even buiten het centrum van Tirana, die de basis vormde van de firma Sude, een van de best betalende fondsen, is nu geblindeerd. De woning verlaten. De zigeunervrouw die daar woonde en haar zaken runde zit in de gevangenis. Dit populaire fonds had geen vergunning en daarmee is de kans dat beleggers hier nog iets van hun geld terugzien uiterst klein geworden.

Helena, een goedgeklede jonge vrouw van 23 jaar, staat met anderen op een modderige grasloze kleiheuvel aan de overkant naar de flatwoning te kijken. Ze vertelt met wat lijkt op berusting hoe ze twee jaar geleden haar flatje verkocht en de tienduizend dollar daarvan, hier heeft ingeleverd, in ruil voor een handgeschreven roze bonnetje. Van de rente kon ze goed leven en zelfs verder sparen. Sude betaalde tussen de dertig en vijftig procent rente per maand. Zolang de nieuwe beleggers toestroomden konden de absurd hoge uitkeringen gemakkelijk worden betaald. Totdat veertien dagen geleden het doek viel en de regering de banktegoeden van de fondsen bevroor. Uitbetalen was niet meer mogelijk en de fondsen stortten ineen. Heeft Helena nooit wantrouwen gehad? Ze haalt haar schouders op. Het is steeds goed gegaan. Er was geen reden voor wantrouwen. En nu? Ze heeft een baantje, maar de 60 dollar per maand, die dat oplevert is niet genoeg om de huur te betalen of om van te leven, laat staan opnieuw te sparen.

Vervolg op pagina 5

Ondergang windhandel pijnlijk maar ook goed voor Albanië Gedupeerden vrezen dat president hen afscheept met staatsobligaties VERVOLG VAN PAGINA 1

Het grootste beleggingsfonds Vefa is als enige nog niet gesloten. Het keert sinds kort een gewone rente uit van 4 of 5 procent per jaar. Mensen worden in kleine groepjes binnengelaten om de rente op te halen. Ingelegd kapitaal wordt niet uitgekeerd. Een oude man leunt op zijn stoffige fiets. Zijn grijze haar krult onder een leren pet vandaan. Hij heeft hier tienduizend dollar ingelegd en 35 duizend marken. Het geld is jarenlang toegestuurd door zijn drie zonen, die in Duitsland werken. De man gelooft stellig dat hij zijn geld terug zal zien. Net als de meeste Albanezen denkt hij dat Vefa niet kapot kan. Het is in hun ogen niet zomaar een louche belegger, maar een grote werkmaatschappij, die het ingezette geld heeft geinvesteerd en dus zal overleven.

Buitenlandse waarnemers menen echter dat Vefa net als anderen een piramide-fonds is geworden, zich is gaan toeleggen op windhandel in spaarcenten en dus ook op drijfzand staat. Maar als Vefa op de fles gaat betekent dat het einde van Albanië, zegt iedereen. Vefa staat symbool voor de toekomst van Albanië en is nauw verweven met overheid en dus zal de regering er alles aan doen om dit fonds te laten overleven, zo is het rotsvaste vertrouwen.

Eind volgende week moet het blijken. Dan dienen de woorden van president Berisha worden omgezet in daden. Iedereen vraagt zich af, waar de één, mischien wel twee miljard dollar vandaan moet komen, die de mensen kwijt zijn geraakt. De vrees bestaat dat hij een soort schuldbekentenissen als staatsobligaties gaat uitgeven. Of dat hij extra geld laat drukken waardoor het spaargeld door hyperinflatie sowieso minder waard wordt. Maar het ergste is, dat gespaarde dollars, als er al wordt uitgekeerd, zullen worden betaald in de Albanese Leks.

De mensen van de Wereldbank, gevestigd in Tirana, houden hun hart vast. “Berisha heeft beloofd, dat hij geen extra geld zal drukken. Dat lijkt ons een verstandig uitgangspunt”, zegt de tweede man op de lokale vestiging van de Wereldbank, Dr Carlos Elbirt. Hij heeft grote zorgen over de sociale gevolgen van de financiële crisis, maar als realistisch bankier ziet hij ook lichtpunten. “Het goede nieuws is dat de piramidefondsen zijn opgehouden te bestaan. Ze ontwrichtten de hele economie. De mensen moeten weer leren te werken voor hun geld. Jonge mensen dachten na een jaar werken in Griekenland de rest van hun leven te kunnen rentenieren. Voor een inleg van tienduizend dollar kreeg je meer rente dan je ooit via een baan kon verdienen. Dat is nu afgelopen”.

De eroderende arbeidsmoraal is ook de oppositie een doorn in het oog. De internationale secretaris van de Socialistische partij Maqo Lakrori probeert zijn aanhang steeds uit de droom te helpen: “We moeten werken voor ons geld”. Het echec met de spaarfondsen heeft de politieke tegenstellingen verder op scherp gesteld. President Berisha verwijt de socialisten de sociale onrust uit te buiten en verantwoordelijk te zijn voor de rellen. De socialisten zeggen dat de regering zelf provocateurs als brandstichters de straat op stuurt. De socialisten schelden Berisha uit voor fascistisch dictator, terwijl de president geen kans voorbij laat gaan om de socialisten als oud-communisten verantwoordelijk te stellen voor de armoede en rotzooi in het land, dat door de communistische dictator Hoxha 45 jaar in een knellende afzondering is gehouden.

Berisha, de charismatische hartchirurg, die als hervormer vijf jaar geleden het heft in handen nam, verliest door vele missers steeds meer populariteit. Zijn verkrampte pogingen om aan de macht vast te houden veroorzaken een toename van het aantal klachten over intimidatie en geweld door de autoriteiten. “Albanië is een redelijk vrij land”, wil iedereen graag geloven, maar, “wie tegen Berisha is, moet oppassen”, zo weten de meeste Albanezen.

De socialist Lakrori vertelt hoe hij en zijn huisgezin worden geïntimideerd via anonieme telefoontjes. Een aantal voorlieden van de Socialistische Partij is de laatste dagen in hechtenis genomen en volgens zeggen soms ernstig mishandeld. “Hoe denkt Berisha de sociale onrust te hanteren als de leiders van de oppositie gevangen worden gezet. Dan is er toch niemand meer om demonstraties in goede banen te leiden?” zo zegt Lakrori, die meent dat zijn partij geen schuld heeft aan de uitbarsting van geweld van de afgelopen twee weken.

De socialisten eisen het aftreden van Berisha en pleiten voor een nationaal kabinet van deskundigen om uit de politieke impasse te komen. De socialisten hebben zelfs een verbond gesloten met de rechtse oppositiepartijen. Een monsterverbond van rechts en links tegen Berisha.

De rechtse partijen poogden donderdag een demonstratie te houden tegen de regering. De demonstratie is mislukt omdat de meest oudere voormannen, uren zijn vastgehouden door de politie en zelfs geslagen. De massaal aanwezige politie verhinderde vervolgens elke poging van groepjes om de straat op te gaan.

In een zaaltje als een pijpela vertelden de oude mannen donderdagavond aan pers en partijgenoten verontwaardigd over het brute politieoptreden. De zaal zit vol oudere mensen veelal in gesteven regenjassen. Het zijn de echte anticommunisten, van wie er een aantal jarenlang in het gevang hebben gezeten onder Hoxha. Monarchisten en families, die door de communisten van hun geld zijn beroofd. De wanden hangen vol met foto's van mensen die door de communisten gevangen zijn gezet of gedood. Achter de tafel loopt de bloeddruk hoog op zodat de rede soms verloren gaat. Een enkeling moet af en toe tot kalmte worden gemaand. Maar ook deze mensen hebben zo'n hekel gekregen aan de hervormer en kapitalist Berisha, dat ze hem voor fascist en communist uitmaken en samen met de socialisten, die in werkelijkheid de oud-communisten zijn, een monsterverbond hebben gesloten.

Zondag wil deze alliantie van links en rechts opnieuw de straat opgaan. Maar de mannen van Berishas geheime dienst zullen het waarschijnlijk niet zover laten komen. En de meeste Albanezen koesteren intussen een beetje hoop dat het goed zal komen met hun spaarcenten. De storm is even gaan liggen, maar zal gemakkelijk opnieuw opsteken, als het windstille 'oog van de cycloon' voorbij is getrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden