Alarmerende klimaatdocu wil iets te veel vertellen

Regisseur Luc Jacquet ('March of the penguins') keert terug naar Antarctica. Zijn nieuwe film 'Ice and the Sky' vertelt het verhaal van glacioloog Claude Lorius, die het verband tussen CO2-concentratie en het versterkte broeikaseffect aantoonde.

Claude Lorius zet in 1957 voor het eerst voet op Antarctica. Honger naar avontuur en een advertentie in de krant brengen de 25-jarige Fransman naar het koudste continent. Samen met twee 'lotgenoten' is hij door de Franse overheid geselecteerd om 16 maanden lang wetenschappelijk onderzoek te doen op het zuidelijkste poolijs. Het werk is zwaar. Maandenlang ploeteren door de sneeuw bij temperaturen tot 50 graden onder nul; iedere dag is een overlevingsslag. Maar Lorius is op slag verliefd op het werk en het barre klimaat. Hij zal daarna nog 21 wetenschappelijke expedities naar Antarctica en Groenland maken.

Samen met regisseur en landgenoot Luc Jacquet reisde Lorius - inmiddels 83 - nogmaals naar Antarctica voor de documentaire 'Ice and the Sky'. Zestig jaar na zijn eerste expeditie is het landschap veranderd. Minder gletsjers, minder dieren. De gevolgen van de opwarming van de aarde, versneld door de mens. Het moet een frustrerend gezicht zijn voor de Fransman die al dertig jaar aan de alarmbel trekt; als de mens niet verandert, is het straks te laat.

Jacquet wil veel vertellen in 'Ice and the Sky'. Te veel soms, waardoor het geheel wat rommelig overkomt. Het is een speelfilm over een avontuurlijk leven, een documentaire met een klimaatwaarschuwing én een ode aan de wetenschap.

Die waarschuwing loopt als een rode draad door de documentaire heen. Jacquet en Lorius dagen kijker en klimaatsceptici rechtstreeks uit de aanwezige bewijzen onder ogen te zien en sporen aan tot handelen. Dit doet het duo door het verhaal van Lorius te vertellen, zijn werkwijze en onderzoeksresultaten uit te leggen.

De regisseur wisselt oud korrelig filmmateriaal van poolexpedities af met wijde bombastische shots van de bejaarde glacioloog. Het is een stijlmiddel, maar juist hierin slaat Jacquet soms door. Lorius op een bergtop, midden in een wervelende sneeuwstorm of tot zijn knieën in het water. Scènes doordrenkt met symboliek, maar het leidt de kijker onnodig af. Lorius' verhaal en werk is interessant genoeg.

Er werd al langere tijd door wetenschappers vermoed dat er een verband is tussen CO2-uitstoot en het broeikaseffect. "Lorius was de eerste die het bewijs leverde", vertelt hoogleraar polaire meteorologie Michiel van den Broeke. "Dat kreeg hij voor elkaar door twee factoren in zijn onderzoek te combineren: temperatuur en luchtbellen. Lorius ontdekte tijdens zijn eerste expedities dat hij kon uitrekenen wat de temperatuur tijdens een sneeuwbui was door het aantal 'lichte' en 'zware' waterstofatomen te meten in sneeuwkristallen. Hij voerde diepe boringen uit op het ijs. Tijdens zijn eerste pogingen boorde hij 900 meter diep en haalde ijs van 40.000 jaar oud naar boven. Door waterstofatomen uit het geboorde ijs te bestuderen kon hij een kaart maken van de temperatuurschommelingen op aarde. Hij ontdekte dat de planeet afwisselend lange warme en koude periodes doormaakte."

Maar het grote eureka-moment kwam uit de bodem van Lorius' whiskyglas. Luchtbelletjes die uit ijsklontjes ontsnapten in de whisky, zetten hem aan het denken: 'Zo'n luchtbel is eigenlijk een stukje atmosfeer. Door de samenstelling van één enkel belletje te kennen, weet ik hoe de atmosfeer was toen het ijs bevroor.' Lorius boorde nog dieper. Hij bereikte een diepte van 3600 meter en vond ijs van 400.000 jaar oud.

"Zo kwam hij tot de ontdekking dat de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer steeds steeg als de aarde een warme periode doormaakte. Zijn resultaten bevestigden dat er een band is tussen broeikasgas en de opwarming van de aarde. Voor de wetenschap was het een baanbrekende ontdekking. Eindelijk was er hard bewijs! Helaas lijkt bewijs alleen niet genoeg te zijn", zegt Van den Broeke met duidelijke frustratie. "We weten het inmiddels dertig jaar en de uitstoot van broeikasgassen groeit nog steeds."

Toen tien jaar geleden die andere ecodocumentaire 'An Inconvenient Truth' uitkwam, sloeg de waarschuwing in als een bom. De hele wereld kende ineens het planeetbedreigende broeikaseffect. Zo'n schok zal 'Ice and the Sky' niet meer teweegbrengen. Het probleem is bekend. Nu nog de wil om te veranderen. En daar ligt de boodschap die regisseur en glacioloog willen afgeven. "Nu je weet wat ik weet, wat ga je doen?", vraagt Lorius nog één keer aan het publiek.

Ice and the Sky gaat donderdag in première in Nederlandse bioscopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden