Al te cerebraal stuk over kwetsbaarheid kankerpatiënte

’Als de dood’ van Margaret Edson o.r.v. Peter de Baan; productie: V & V Entertainment; tournee t/m 24-5. Info: 0900-4000300 of www.theaterhits.nl

’Hoe voelen wij ons vandaag!’ Meteen bij opkomst slingert Renée Soutendijk de vraag-die-nooit-een-vraag-is de zaal in en laat vervolgens duidelijk merken dat nu wel een antwoord verlangd wordt. Ergens klinkt een aarzelend ’goed’, elders wat lacherige schroom.

Hoe fout kun je beginnen? Uitgerekend zo’n vraag-die-nooit-een-vraag-is gebruiken om contact met het publiek te leggen, terwijl het hemeltergende ervan juist is dat hij altijd zonder enige echte interesse wordt gesteld.

Zeker met een stuk als ’Als de dood’ (’Wit’, 1999) van de Amerikaanse Margaret Edson kan ik me voorstellen dat men geworsteld heeft met het vinden van de juiste toon. Edson heeft voor een moeilijke combinatie gezorgd door de kwetsbaarheid van een kankerpatiënte nadrukkelijk te verbinden met het superieure wetenschappelijke niveau van deze vrouw.

Het zal voor niemand eenvoudig zijn om van het ene op het andere moment de controle over je leven kwijt te zijn en te veranderen in een ding, onderdeel van medische experimenten. Maar voor een briljant wetenschapster en succesvol hoogleraar moet dat nog een graadje erger zijn, heeft Edson kennelijk gedacht.

Daar valt wat op af te dingen, maar vooruit – verschil moet er zijn: zij zal het beter kunnen verwoorden. En aldus wordt als wapen in de strijd tegen het onafwendbare einde, de hele intellectuele bagage van de hoofdpersoon ingezet. Met als specialisatie de zeventiende-eeuwse Engelse poëzie – en dan in het bijzonder het werk van John Donne.

Of dat de toegankelijkheid bevordert, is de vraag, maar met een flinke dosis ironie kom je een eind. Ruim acht jaar geleden is het stuk al onder de titel ’Esprit’ gespeeld met Nettie Blanken in de hoofdrol, en die zit nuchtere zelfspot ongeveer in de huid. Dat werkte, tot op zekere hoogte, want Margaret Edson is helaas een niet al te spirituele schrijfster.

Hier is enige relativering echter ver te zoeken. De balans tussen sarcasme, sentiment en ernst is doorgeslagen naar afstandelijkheid en gekunstelde pogingen om toch betrokkenheid bij het publiek af te dwingen. Het thema is ernaar, maar als bijvoorbeeld een directe aanspreektoon niet organisch uit de handeling voortkomt, lukt dat niet.

De op zichzelf prettig sobere vormgeving, met witte gordijnen om locaties te duiden, versterkt de klinische sfeer. Tussen de clichés van artsen en de hogelijk gerespecteerde kennis van onze patiënte hebben regie en spelers geen dramatische boog kunnen spannen.

Knap is dat Renée Soutendijk er op het laatst nog in slaagt mededogen op te wekken, als een hulpeloos klein hoopje mens in een opeens veel te groot ziekenhuisbed. Edson heeft het haar en haar medespelers niet makkelijk gemaakt met een al te cerebrale, onpersoonlijke formule.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden