Al sinds 1938 ophef over Schiphol

“De regeering heeft besloten de stichting te bevorderen van een luchtvaartterrein, dat centraal zal zijn gelegen ten opzichte van Amsterdam, Rotterdam en 's Gravenhage en dat bedoeld is te zijn de eenige luchthaven des lands voor het groote internationale verkeer met landvliegtuigen.”

Dat kan toch niet gaan over een nieuwe variant naast Flevoland, de Markerwaard of dat eiland in de Noordzee? Alleen de spelling al. Inderdaad, de discussie of Schiphol de nationale luchthaven blijft, mag dan actueel zijn, nieuw is ze niet. Want de geciteerde regels in de aanhef dateren van 13 juni 1938. Ze zijn het antwoord van minister Van Buuren van waterstaat op Kamervragen van de socialist Van den Tempel.

Dat het nieuwe vliegveld het enige voor het internationale verkeer moest worden, verdedigde de minister met de stelling dat er in een klein land geen plaats was voor twee luchthavens op 50 kilometer afstand. Omstreeks tien minuten vliegen, zo voegde hij er aan toe. Niettemin stond de gemeente Amsterdam, toen enig eigenaar van Schiphol, op de achterste benen. Op een in der haast uitgeschreven persconferentie trachtte wethouder Kropman de regering af te troeven met reeksen vervoerscijfers waaruit zou moeten blijken hoe belangrijk de ligging van Schiphol niet was voor Amsterdam.

Het zou niet de laatste opwinding over Schiphol zijn in Amsterdam. Want hoewel het kabinet al in november van datzelfde jaar 1938 terugkwam op de eerdere uitspraken, verstomde de discussie niet. De inkt van de Duitse capitulatie was nog niet droog of op 9 mei 1945 zei Tromp, de toen fungerende minister van waterstaat, dat een commissie zou bepalen welk vliegveld 'wereldhaven' zou worden. Het moet in elk geval op zandgrond aangelegd worden, zei Tromp. Met andere woorden: Schiphol zou het niet worden. “Voor de tegenwoordige vliegtuigen (in 1945, red.) is de grond te slap.”

Niettemin werd ook deze minister van waterstaat teruggefloten want nog in het najaar van 1945 besloot het kabinet dat de wereldhaven toch op Schiphol zou komen. De gedachte aan een mainport is dus verre van nieuw. Al moet er bij gezegd worden, dat Schiphol de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog de wind in de zeilen had. Duitsland lag economisch nog plat en het passagiersvervoer van en naar Berlijn, voor 1939 de drukste luchthaven van het Europese vasteland, stelde niets meer voor. Ook de Lufthansa lag stil.

Extra geld voor verlenging van startbanen en andere investeringen ondersteunden de regeringplannen. Niets leek een verdere expansie van Schiphol nog in de weg te staan. Tot president-directeur Albert Plesman van de KLM in 1947 tijdens een lunchbijeenkomst in Rotterdam plannen ontvouwde voor een splinternieuw vliegveld bij Burgerveen. Dat is een gehucht, niet ver van waar nu de rijkswegen A4 en A44 splitsen, ongeveer ter hoogte van het huidige, over de A4 heen gebouwde Van der Valk-restaurant.

Opmerkelijk dat het de KLM-topman was die voor een andere locatie pleitte, net als zijn verre opvolger Bouw dat vijftig jaar later zou doen. Trouwens, dat Plesman zijn uitspraken in Rotterdam deed, was ook niet toevallig. Juist het Rotterdamse bedrijfsleven had het altijd dwars gezeten, dat de nationale luchthaven Amsterdams eigendom was.

Opnieuw laaide het debat op. Amsterdam was weer boos en wees erop dat Burgerveen een streep zou betekenen door een al genomen kabinetsbesluit. Anderen spraken van kapitaalvernetiging. Want wat moest Schiphol, nauwelijks tien kilometer noorderlijker gelegen, naast Burgerveen? Startende en landende vliegtuigen van beide luchthavens zouden elkaar in de weg zitten.

Het nuchtere verstand won. Na ongeveer 1950 werd van Burgerveen nooit meer iets vernomen. En Rotterdam werd tevreden gesteld met aandelen in de NV Luchthaven Schiphol, de rechtsopvolger van de gemeentelijke dienst vliegvelden van de gemeente Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden