Al-Shabaab slaat vleugels uit in regio

Somalische radicale groep rekruteert nu ook internationaal

De Somalische terreurgroep Al-Shabaab heeft weliswaar fors terrein verloren in Somalië, maar ontwikkelt zich gestaag tot een internationale organisatie. Het aantal leden van Al-Shabaab in buurland Kenia zou zelfs sneller toenemen dan in Somalië zelf, blijkt uit een rapport van het Zuid-Afrikaanse Instituut voor Veiligheidsstudies (ISS).

Aanslagen door Al-Shabaab buiten Somalië worden niet langer alleen uitgevoerd door etnische Somaliërs maar ook door lokale moslims en bekeerlingen in de regio. "Lokale gemarginaliseerde en geradicaliseerde jongeren worden actief gerekruteerd om aanslagen in hun eigen landen uit te voeren", concludeert ISS-onderzoekster Anneli Botha.

De expansiedrift van Al-Shabaab komt het best tot uiting in Kenia, waar vermoedelijk ruim 2 miljoen etnische Somaliërs wonen op een bevolking van 48 miljoen. Kenia is een seculier land maar moslims voelen zich gediscrimineerd. Ze zijn nauwelijks vertegenwoordigd binnen de regering en overheidsinstituten. Moslims maken volgens overheidsstatstieken 11 procent uit van de bevolking terwij 84 procent behoort tot christelijke stromingen. Als moslims bijvoorbeeld persoonsbewijzen aanvragen, moeten ze meer papieren overleggen dan christelijke Kenianen.

De radicalisering van Keniaanse moslims wordt volgens het ISS-rapport dan ook vooral gevoed door onvrede over de Keniaanse autoriteiten en minder door een ideologie van een heilige oorlog.

Politie en leger in Kenia pakken na aanslagen gewoontegetrouw massaal etnische Somaliërs met de Keniaanse nationaliteit op, evenals grote aantallen moslims die vooral in de kustregio wonen. "Die groepen vinden dat ze uitermate slecht worden behandeld door de overheid. Ze voelen zich tweederangs burgers en misbruikt als zondebokken", vertelt onderzoekster Anneli Botha van ISS.

Deze week begon de Keniaanse politie aan een grote antiterreuroperatie. Bij invallen in drie moskeeën in de havenstad Mombasa, waarbij explosieven werden aangetroffen, zijn in de afgelopen dagen 376 mensen gearresteerd, waarvan er 91 weer zijn vrijgelaten wegens gebrek aan bewijs. Volgens justitie zullen er 158 worden aangeklaagd voor lidmaatschap van al-Shabaab.

Een serie moorden op radicale en invloedrijke imams in Mombasa lokte gewelddadige demonstraties uit. De moorden, die onopgelost bleven, worden door moslims beschouwd als standrechtelijke executies door een speciale eenheid van de antiterreurbrigade van de politie. Uit gesprekken met Keniaanse moslimjongeren blijkt dat die gebeurtenissen een reden zijn voor radicalisering. De Keniaanse autoriteiten hebben altijd ontkend dat hun optreden daaraan bijdraagt.

Al-Shabaab recruteert blijkbaar ook in andere landen in de regio. Voor twee zelfmoordaanslagen in de Oegandese hoofdstad Kampala in 2010, waar tientallen doden bij vielen, staat naast Somaliërs, Kenianen en een Tanzaniaan, ook een aantal Oegandezen terecht.

Hoewel dit jaar tal van aanslagen van Al-Shabaab in Ethiopië, Tanzania en Oeganda zijn verijdeld, lukte het de beweging begin dit jaar uitgaansgelegenheden die populair zijn bij daar gelegerde Amerikaanse en Franse militairen in Djibouti aan te vallen. In Kenia is Al-Shabaab verantwooordelijk voor kleine acties, maar wel bijna maandelijks. Bij hun grootste aanslag in Kenia, vorig jaar op het luxe winkelcentrum Westgate in de hoofdstad Nairobi, was één van de terroristen een Keniaan.

Opmerkelijk is dat het onderzoek van ISS in zowel Somalië als Kenia aangeeft dat veel van het voetvolk van Al-Shabaab bestaat uit jongeren die zich aansluiten omdat ze ergens bij willen horen. Ze komen vaak uit ontwrichte gezinnen, zijn buitenbeentjes in hun gemeenschap en hebben nauwelijks een schoolopleiding gevolgd. Ze voelen zich bij Al-Shabaab (letterlijk 'de jeugd') gewaardeerd en deel van een gemeenschap.

Sinds Al-Shabaab door Amisom, een troepeneenheid van de Afrikaanse Unie, is verdreven uit veel van haar bolwerken in Somalië, is een flink aantal leden van de beweging teruggekeerd naar hun respectievelijke landen.

De Somalische regering heeft amnestie beloofd aan strijders die de organisatie de rug toekeren. Daarvan wordt echter weinig gebruikgemaakt, noch door Somalische strijders noch door die uit buurlanden. "Niemand wil rondlopen met een sticker Al-Shabaab op het voorhoofd. Ze gaan stilletjes terug naar hun gemeenschappen en gaan op in de massa", vertelt onderzoekster Botha.

Dat wil niet zeggen dat ze op non-actief staan. Een flink aantal van de teruggekeerde strijders werkt vaak binnen hun gemeenschap verder als informant.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden