Al-Qaida wil een eigen jihadistenstaat

De stichting van een emiraat zou zeker het Westen op de kast jagen

Twee jaar na de oprichting van het 'kalifaat' door Islamitische Staat dreigt de Syrische burgeroorlog opnieuw een jihadistisch staatje voort te brengen: ook Al-Qaida wil in Syrië een eigen land stichten, een emiraat. Al-Qaidaleider Ayman al-Zawahiri liet recentelijk in een audioboodschap doorschemeren dat hij de oprichting van een emiraat in Syrië wel ziet zitten.

De Egyptische jihadist, die in 2011 Osama bin-Laden opvolgde als leider van de terreurorganisatie, laat de beslissing over aan de Syrische tak van zijn beweging: Al-Nusra. Deze organisatie is met name in Noord-Syrië actief, en dan vooral in de provincies Idlib en Aleppo.

Al-Nusra werkt al sinds haar oprichting in 2011 toe naar de vestiging van een islamitische staat in Syrië. Anders dan IS wilde Al-Nusra niet meteen een islamitisch kalifaat uitroepen. Een eigen staat volgt automatisch op de omverwerping van het Assad-regime, zo was de gedachte. Bovendien was de geest van de Syriërs nog niet rijp voor de vestiging van een islamitische staat.

Al-Nusra voert daarom in grote delen van Syrië een agressieve 'bekeringspolitiek', die burgers klaarstoomt voor de komst van de theocratie. In vluchtelingenkampen in Syrië en Turkije rekruteert de beweging ijverig jonge mannen voor de strijd, die dit proces moeten versnellen. De beruchte Saudische prediker Abdallah Mohammed al-Muhaysini riep vorige maand in een vluchtelingenkamp in Idlib alle mannen en jongens van boven de 15 jaar op zich aan te melden voor de 'heilige oorlog'. Het resultaat: enkele honderden nieuwe strijders.

Toch komt het uitroepen van een islamitisch emiraat wellicht nog te vroeg. Al-Nusra profiteert nu van het feit dat haar terrein niet is afgebakend. Zewerkt in veel gebieden openlijk samen met Syrische rebellenbewegingen, zoals met het salafistische Ahrar al-Sham en het door het Westen gesteunde Vrije Syrische Leger. Al-Nusra kan zich ook vrij bewegen in hun gebieden.

Al deze voordelen verdwijnen zodra Al-Nusra een emiraat uitroept, want dan komen de voorzieningen in gevaar. Nu ontvangt Al-Nusra nog veel wapens van bondgenoten, maar straks dreigt er een conflict als ze gebieden claimt die nu onder gezamenlijk beheer vallen.

Rusland en de Syrische regering zullen het emiraat bovendien tot jachtterrein verklaren, waarbij Al-Nusra zich dan niet meer kan verschuilen achter bondgenoten. Alle opstandelingen die zich in het 'emiraat' bevinden, zullen dan als Al-Nusrastrijders beschouwd worden, in plaats van als oppositiestrijders.

De ontwikkelingen worden met argusogen gevolgd in het Westen. Lange tijd werd Al-Nusra beschouwd als een groepering met slechts lokale doelen. Anders dan de andere afdelingen van Al-Qaida voert Al-Nusra geen aanslagen uit op westerse doelen. Dit werd vorig jaar bevestigd in een interview door Al-Nusraleider Abu Mohammed al-Golani. Hij zei dat Zawahiri hem hoogstpersoonlijk had opgedragen Syrië niet te gebruiken als uitvalsbasis tegen het Westen.

Maar er zijn signalen dat die gedoogpolitiek ten einde komt. Sinds kort verschijnen er namelijk steeds vaker Al-Qaidakopstukken in Syrië, die carrière hebben gemaakt in de wereldwijde jihad. Een voorbeeld daarvan is het recente bezoek van het Egyptische Al-Qaidalid Rifai Ahmed Taha Musa aan Syrië. Musa werkte in de jaren tachtig en negentig nauw samen met Bin-Laden en Zawahiri en kwam naar Syrië met een duidelijk doel: "Het verenigen van Al-Nusra en Ahrar al-Sham". Hij werd vorige maand gedood door een Amerikaanse raket.

De dood van Musa zal Al-Qaida niet afhouden van grootse plannen voor Syrië. Daarvoor lijkt het te laat. Dat bleek ook uit de woorden van Zawahiri: "Syrië is vandaag de hoop van de islamitische gemeenschap."

Zoeken naar een doorbraak

Een strijdende partij die herhaalderlijk een staakt-het-vuren in Syrië schendt, riskeert voortaan buiten de afspraken voor de wapenstilstand - en de bescherming daarvan - te worden gezet. De Internationale Steungroep voor Syrië (ISSG) heeft dit gisteren in Wenen afgesproken, zo melden diplomaten.

In de ISSG pogen de Verenigde Staten, Rusland, de Verenigde Naties en enkele westerse en Arabische landen opnieuw een wapenstilstand te forceren. Dat werd in februari al eens afgesproken, maar na een reeks schendingen gingen de partijen elkaar snel weer op grotere schaal te lijf.

Een staakt-het-vuren is vooral belangrijk om hulp te kunnen bieden aan de noodlijdende bevolking. Saudi-Arabië, dat met name islamistische groeperingen in Syrië steunt, dreigt met een plan B als de wapenstilstand mislukt. De Saudische minister van buitenlandse zaken Adel al-Jubeir zei gisteren: "De keuze voor een alternatief plan, de keuze om de militaire steun aan de oppositie op te voeren, is geheel aan het regime van Bashar".

"Als Assad en de zijnen zich niet houden aan de verdragen van de internationale gemeenschap, zullen we kijken wat we verder kunnen doen", aldus Jubeir. Mogelijk doelt hij op het sturen van geavanceerde luchtafweerraketten, waarmee Syrische straaljagers en helikopters uit de lucht kunnen worden geschoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden