Al-Qaida werkt nu ook aan een kalifaat

Mei 2015: Al-Nusra-strijders in Aleppo. Beeld afp

Krijgt het Midden-Oosten er binnenkort een islamitische staat bij? Jarenlang leek Al-Qaida weinig haast te hebben met het vestigen van een eigen emiraat. Maar nu speculeert leider Ayman al-Zawahiri speculeert over zo'n eigen heilstaat. Die kan er volgens hem zo maar komen.

De top van Al-Qaida houdt terreurgroep Jabhat Al-Nusra goed in de gaten, vertelt Al-Zawahiri in een nieuwe audioboodschap. "Als ze een overheid oprichten en hun emir kiezen, dan zijn hun keuzes ook de onze." Hij is, zo liet hij weten, trots op de groepering. Anderen zouden zich erbij moeten aansluiten, zodat er een 'rechtgeaard kalifaat' kan komen. Zijn boodschap verscheen zondag online en is te vinden op jihadi-websites.

De leidsman ziet in Al-Nusra het ideale tegenwicht voor Islamitische Staat. Laatstgenoemde is begonnen als onderdeel van Al-Qaida, maar splitste zich drie jaar geleden af, onder meer omdat ze naar de smaak van de moederorganisatie wel erg gewetenloos te werk ging.

IS-aanhangers zijn de nieuwe kharidjieten, stelt Al-Zawahiri. Geen compliment: die vroege islamitische stam zou vanwege meningsverschillen zonder pardon andere moslims afvallig hebben verklaard en hebben afgeslacht. "De islamitische natie in Groot Syrië steunt Al-Nusra", claimt hij. "Ze zien dat het correcte methoden hanteert, in tegenstelling tot de nieuwe kharadjieten." Al-Qaida-strijders zijn geen 'studenten van de macht' die anderen willen domineren, maar 'studenten van de sharialeer', die zich willen laten leiden door de islam.

Leidsman denkt al langer aan emiraat
Dat Al-Zawahiri meer vertrouwen heeft in Al-Nusra hoeft niet te verrassen. De groep heeft nauwe banden met Al-Qaida. Sterker nog: het is een van de belangrijkste 'filialen' van de internationale terreurgroep. Het strijdt in Syrië al enkele jaren tegen de troepen van president Assad, en niet zonder succes.

Het artwork bij Al-Zawahiri's boodschap. Beeld .

Het nieuws dat Al-Nusra op zijn minst speelt met de gedachte om een eigen heilstaat uit te roepen, komt ook niet uit de lucht vallen. Al-Zawahiri heeft zich daar al vaker positief over uitgelaten. En afgelopen drie jaar nam Al-Qaida al stappen die zich makkelijk laten interpreteren als voorbereidingen op zo'n rijk.

Zo reisde er een fors aantal prominente officieren af naar noordwest Syrië, waar Al-Nusra een flink gebied in handen heeft. Onder hen was Saif al-Adel: voormalig legerofficier, jihadveteraan en rechterhand van de topman. Al-Nusra heeft op zijn beurt een uitgebreid netwerk opgebouwd in Syrië.

Voordeel van een eigen heilstaat is dat die ongetwijfeld flink wat media-aandacht opleveren. De moeder- en dochterorganisatie kunnen die goed gebruiken: waar Al-Qaida zich een paar jaar geleden nog de bekendste en meest gevreesde islamitische terreurgroep mocht noemen, steelt nu Islamitische Staat de macabere show.

Golfstaten als Qatar zijn hun interesse in Al-Qaida aan het verliezen, en daarmee hun bereidheid om de organisatie financieel te steunen. Hetzelfde geldt voor strijders: de organisatie heeft er flink wat zien vertrekken naar IS. Met een emiraat kan Al-Zawahiri laten zien dat hij nog wel degelijk in de jihadistische eredivisie speelt.

'Al-Qaida paait andere groepen'
De naar noordwest Syrië afgereisde Al-Qaida-stafleden proberen leiders van andere jihadistische groepen te paaien, schrijft Charles Lister in het tijdschrift Foreign Policy. De analist van het Middle East Institute in Washington baseert zich op eigen onderzoeken: hij spreekt regelmatig met prominente jihadisten. Sinds de laatste week van maart zouden de stafleden ontmoetingen hebben met vertegenwoordigers van allerlei andere oppositiegroepen.

Ze wijzen hun gesprekspartners er volgens Lister op dat hun organisatie niet over één nacht ijs gaat. Zo'n emiraat zou er alleen komen na rijp beraad en zorgvuldige voorbereidingen. Hun boodschap: IS doet aan blitzkrieg, wij willen een duurzame staat bouwen. IS legt zijn ideologie op aan een bevolking die daar niet klaar voor is, wij doen dat pas als we weten dat we brede steun genieten.

Bij die gesprekken heeft Al-Nusra er ongetwijfeld voordeel van dat het zich al jaren profileert als volbloed Syrisch. IS bestaat uit Irakezen en allerlei andere buitenlanders, Al-Nusra zou vooral uit 'mensen van hier' bestaan.

Of iedereen in de regio een eventueel emiraat gaan accepteren is natuurlijk de vraag. "Dusver heeft Al-Nusra met andere facties kunnen samenwerken", stelt analist Michael Horowitz van denktank Levantine Group in The Telegraph. "Ze hebben de nadruk gelegd op de strijd tegen Assad. Maar het uitroepen van een emiraat zou een significante verandering van strategie betekenen. Andere oppositiegroepen moeten dan kiezen: het emiraat steunen, of ertegen strijden."

Nog zo'n onzekere factor: kan Al-Nusra eigenlijk wel besturen? En: heeft het echt zo veel draagvlak onder de bevolking? Veel Syriërs hebben de organisatie leren kennen als brenger van stabiliteit en tegenstander van corruptie, bemerkt analist Lister. Maar de afgelopen jaren liet het zich geleidelijk meer van een andere kant zien: ideologischer, extremistischer. De tirannie en genadeloze implementatie van strenge sharia-regels die we kennen van IS, zien we nu ook bij Al-Nusra. Lang niet iedereen zit daarop te wachten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden